تاریخچه

افراد کهنسال زاهدان در توجیه چگونگی اطلاق واژه «دُزدابْ» به این شهر، بر این عقیده اند که در گذشته در برخی از نقاط این منطقه، چشمه هایی از زیرزمین بیرون آمده و برروی زمین جاری شده و سپس در فاصله ای نه چندان دور بار دیگر به زیرزمین فرو می رفته اند. از همین روی این روستا را دزداب نامیده اند.
به عقیده برخی دیگر، پیشتر در محل شهر کنونی زاهدان چاه آبی بود که زمین های پیرامون آن را جنگل های انبوه تاغ و گز پوشانده بود. در همین دوران برخی از دزدان و راهزنان به کاروان هایی که از این مکان عبور می کردند، هجوم آورده و اموال آنان را به غارت می بردند. بعدها در این محل قناتی حفر شد و روستای کوچکی در اطراف آن تشکیل شد که به «دزداب» معروف شد. واژه «زاهدان» که در سال ۱۳۰۸ خورشیدی، در زمان رضاشاه به این شهر اطلاق شد، در لغت به معنی «شهر پرهیزگاران» است.

زاهدان تا پیش از وقوع جنگ جهانی اول، روستای کوچک و دورافتاده ای به نام «دُزدابْ» بود که شمار اندکی از خانواده های کپرنشین بلوچ ساکن آن بودند. این افراد آب آشامیدنی موردنیاز خود را از طریق چند حلقه چاه موجود در پیرامون روستا تأمین می نمودند.
به جهت نزدیکی دزداب به دو کشور افغانستان و پاکستان و موقعیت مناسب تجاری آن با کشور هند، دولت وقت ایران با فرستادن مأموران دولتی به این روستا و بررسی کم و کاستی های آن، زمینه تأسیس مراکز مختلف دولتی را در دزداب فراهم آورد. گروهی از افراد متخصص اهل بلژیک نیز برای تأسیس اداره گمرک وارد این روستا شدند. شمار اداره ها و مراکز دولتی دزداب و کارمندانی که در این مراکز مشغول به کار بودند، روز به روز بیشتر می شد، از همین روی برخی از بازرگانان و تاجران برای خرید و فروش و رفع نیازهای روزانه مردم به این روستا آمده و ساکن آن شدند. اغلب بازرگانان اهل کشور هند بودند.
بعدها کارمندان ساکن دزداب برای خود خانه هایی بنا کردند. بازرگانان هندی نیز برای خرید و فروش کالاهای مورد نیاز مردم، برای خود دکان هایی ساختند. گروهی از بازاریان اهل مشهد و یزد و شماری از کارگران اهل بلوچستان و زابل نیز به این روستا آمده و در آن سکونت گزیدند.

جغرافیا

زاهدان به عنوان مرکز استان سیستان و بلوچستان در شمال این استان و در فاصله ۱۴۹۴ کیلومتری جنوب شرق تهران واقع شده و ۱۳۸۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این شهر از موقعیت جغرافیایی بسیار مناسبی برخوردار گشته و پاکستان، خراسان، کرمان و هند را به هم متصل می کند.
آب و هوای زاهدان در بیشتر روزهای سال گرم و خشک بوده و معمولاً در این شهر برف نمی بارد. زاهدان در فصل تابستان روزهایی بسیار گرم و شب هایی با حرارت نسبی کم را تجربه می کند.
در طول سال، بادهایی با جهت جنوب غربی-شمال شرقی این شهر را تحت تأثیر خود قرار می دهند که در این میان، بادهای سیستان که ۱۲۰ روز در زاهدان می وزند، از شدت گرمای هوای این شهر می کاهند.

مردم

اکثریت ساکنان زاهدان به دو زبان بلوچی و فارسی (گویش های سیستانی، کرمانی، یزدی و خراسانی) سخن می گویند. مسلمانان شیعه و سنی ۹۹٫۸۳ درصد از کل جمعیت این شهر را به خود اختصاص داده اند.
زاهدان شهر مهاجر پذیری بوده و از اقوام و مذاهب گوناگونی تشکیل یافته است. سیستانی ها، یزدی ها، خراسانی ها، کرمانی ها، ترک ها و افغان ها از جمله اقوام مهاجر ساکن این شهر به شمار می روند.
جمعیت زاهدان برپایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی بالغ بر ۵۵۲٬۷۰۶ نفر بوده که از این جهت، یازدهمین شهر پرجمعیت ایران محسوب می‌شود.

جاذبه ها

بازارچه سیاه پوش، باغ خانواده، براسان، پارک ملت، تلگرافخانه حرمک، چشمه آب معدنی موسی، حسینیه یزدی ها، خانه ابوی، خانه شمس، دبستان آیت الله طالقانی، دریاچه سه دریا، دشت سیستان،دشت لوت، رود سیانجان (تلخ‌آب)، روستای تمین، زیارتگاه ملک سیاه،ساختمان پست زاهدان، ساختمان پست میرجاوه، ساختمان دادگستری، ساختمان راه آهن میرجاوه، ساختمان شهربانی میرجاوه، غار لادیز، قلعه تیمور، قلعه سام، قلعه لادیز، کاروانسرای رباط شورگز، کاروانسرای نصرت‌آباد، کتابخانه استاد کامبوزیا، کوه ملک‌سیاه، کوه های سیستان، گورستان هفتاد ملا، مجموعه امیر توکل کامبوزیا، مسجد شاه علی، موزه شهدا، موزه منطقه ای جنوب شرق ایران

صنایع دستی و سوغاتی ها

آینه دوزی، سکه دوزی، سوزن دوزی بلوچی، قالیبافی.

غذا ها

آبگوشت، تجگی، شیرمال، شیلانج، قلیفی، کباب تنورچه، کشک زرد، کشک سفید، کلوچه، کهلی.