تاریخچه

سرزمین یزد، صاحب یکی از شکوهمند ترین و درخشان ترین میراث های فرهنگ و تمدن کهن ادوار مختلف تاریخی ایران است. تاریخ سکونت انسان در این خطه، از هزاره سوم پیش از میلاد فراتر رفته است، به طوری که در عهد پیشدادیان، طایفه های در حال کوچ از بلخ به پارس، این سرزمین را یزدان نامیدند و از آن زمان به بعد، ‌ یزد محل عبادت شد. از مهم‌‌ترین مراکز اسکان اولیه در این سرزمین، به مهرپادین (مهریز)، فهرشان، پهره (فهرج)، خورمیش، ارد (اردکان)، ‌ شواز، قلاع موبدان (میبد)، ‌طرنج، عقدا و اشکدز می‌توان اشاره کرد. شهر یزد به عنوان محلی پاک و مقدس در رأس همه‌ این آبادی ها قرار داشته است.
یزد به معنای پاک و مقدس و یزدگرد به معنی داده خدایی است. شهر یزد نیز به مفهوم شهر خدا و سرزمین مقدس است. در دوره‌ اسلامی، شهر یزد را دارالعباده می نامیدند. اهمیت دینی شهر یزد تا پیش از اسلام به حدی بود که از اطراف و اکناف به ویژه در ایام بهار برای عبادت به این مکان سفر می‌‌کردند. یزد نگین کویر است و اولین بار نام آن در کنار اسم "چیترتخمه" یکی از همرزمان داریوش آورده شد. مورخان یونانی، ‌ شهر کهن و باستانی یزد را "ایساتیس" می خواندند. بعدها بر ویرانه های «ایساتیس»، «کثه» بوجود آمد. این شهر، هسته‌ اولیه شهر کنونی و مرکز حکومتی و اقتصادی در قرون اسلامی بوده است. جغرافی دانان بعد از اسلام، ‌ نام یزد را همراه نام «کثه» ذکر کرده‌‌اند.
شهر باستانی یزد در کنار آب راه سگزه و منتهی الیه مسیر آب تفت در تقاطع راه های باستانی ری - کرمان و پارس - خراسان قرار داشته است. این ناحیه همواره در دورهٔ‌ هخامنشیان از راه های معتبر، مؤسسه های راهداری، مراکز پستی و چاپاری برخوردار بوده است. راهداری در یزد قدیم چنان اهمیتی داشت که خاندان آل مظفر از منصب راهداری ناحیه میبد به پادشاهی رسیدند.
وجود آثاری از مهر و آناهیتا، ایساتیس و هخامنشی و زندان اسکندر و برج و بارو و کهن درهای بزرگ و عظیم و پناهگاههای متعدد و موبدان و سران ساسانی و ابنیه و یادگارهای بعد از اسلام نظیر مساجد و امامزاده ها و مزار ها نشانگر فرهنگ و تمدن قبل و بعد از دوره اسلامی بوده است.

جغرافیای سیاسی

مساحت استان یزد در حدود 129،285 کیلومتر مربع بوده و 7.8 درصد از مساحت کل کشور را در بر گرفته است و از این نظر سومین استان کشور می باشد. استان یزد در مرکز ایران در قلمرو سلسله جبال مرکزی ایران بین عرض های جغرافیایی 29 درجه و 48 دقیقه تا 33 درجه و 30 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 52 درجه و 45 دقیقه تا 56 درجه و30 دقیقه شرقی از نصف النهار مبدأ قرار گرفته است. استان یزد از شمال و غرب با استان اصفهان، از شرق با استان خراسان جنوبی، از شمال شرقی با استان خراسان رضوی، از جنوب غربی با استان فارس و از جنوب شرقی با استان کرمان همسایه است.

شهرستان های استان عبارتند از:
ابرکوه، اردکان، بافق، تفت، خاتم، صدوق، طبس، مهریز، میبد، یزد.

جغرافیای طبیعی

استان یزد در قلمرو سلسله جبال مرکزی ایران واقع شده و از پستی و بلندی و چاله‌‌ها و کفه‌‌های کویری متعدد تشکیل شده است. این ناهمواری ها عمدتاً به پنج گروه کوه‌‌ها و تپه های پای کوه، دشت ها و جلگه ها، بیابان ها، مناطق شور و کویرها و تپه های ماسه ای تقسیم می‌شوند. در سطح استان یزد، دو رشته کوه متمایز از هم وجود دارد. یکی بخشی از کوه هایی است که در جهت شمال غربی - جنوب شرقی از مرکز ایران عبور می‌کنند و به کوههای مرکزی ایران معروف هستند و دومی شامل رشته کوه هایی است که در مناطق مرکزی، شمالی و شرقی استان قرار دارند. رشته کوه شیر کوه، مانند دیواری، ‌ قسمت های مرکزی استان یزد را از بخش غربی استان (چالهٔ ابرقو) جدا می کند. این ارتفاعات که همواره از برف و یخ پوشیده شده‌‌اند، در ادامه حیات شهرهای بزرگ یزد، تفت و مهریز نقش مهم و اساسی دارند. از ارتفاعات دیگر استان یزد، به کوه خرانق در مرکز استان یزد نیز می توان اشاره کرد.
خشکی اقلیمی استان یزد، ‌ دو علت اساسی و عمده دارد : یکی این که روی کمربند خشک جهانی قرار دارد و دیگر آن که از دریاهای آزاد عمان و خلیج فارس و دریاچه های داخلی و بادهای رطوبت زای دریایی دور است. عامل مهم اعتدال نسبی آب و هوای یزد، ‌ که قابلیت زیست نسبتاً مناسبی به آن بخشیده است، ارتفاعاتی است که بیشتر به صورت موضعی موثرند و این امر باعث شده است مناطقی که در ارتفاعات بیش از ۲۵۰۰ متر قرار دارند از اعتدال و رطوبت بیشتری نسبت به دشت های یزد و اردکان برخوردار باشند. به این ترتیب، آب و هوای استان یزد به علت قرار گرفتن در کمربند خشک جهانی، دارای زمستان های سرد و نسبتاً مرطوب و تابستان های گرم و طولانی و خشک است. در ایام تابستان، ‌ ییلاق های شیرکوه پناهگاه مردم گرمازده این استان است.

مردم

برپایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت استان یزد در این سال بالغ بر 990،818 نفر بوده که 1.4 درصد از جمعیت کل ایران را به خود اختصاص داده‌ است و از این نظر 23مین استان پرجمعیت کشور محسوب می شود.

راه های دسترسی:

مسیر هوایی :
مسیرهای پروازی مستقیم:
مسیر زمینی :
مسیر ریلی:
مسیر آبی:
 

جاذبه های گردشگری استان:

جاذبه ‌های طبیعی

جاذبه‌ های تاریخی فرهنگی

یزد: مسجد جامع کبیر - مسجد میر چخماق - مسجد ملا اسماعیل – مسجد بندر آباد - مسجد آمنه گل - امامزاده ابوجعفر - بقعه سید خلیل- بقعه دوازده امام- بقعه شاه سید رضا‌ - بقعه شیخ احمد فهادان - بقعه شیخ داد- مقبره شیخ زین العابدین علی خاموش - بقعه سید پنهون - امامزاده زید بن موسی کاظم - امامزاده میر حسن - بقعه زرندیان - بقعه سادات قل هو الله.
خانه لاری ها - خانه عرب ها - خانه حاج کاظم رسولیان - خانه ملک التجار - مدرسه خان -مدرسه شهاب الدین قاسم طراز - باغ دولت آباد - آتش ورهرام ( بهرام )یزد.
اردکان: رباط ابوالقاسم رشتی، رباط خرگوش و رباط ساغند
تفت: کاروانسرای علی آباد، چشمه تامهر، مسجد جامع طرزجان، مسجد شاه
مهریز: مسجد جامع، قلعه تاریخی سرو قدیمی منگاباد، کشته خانه، قلعه رباط سربرد و چشمه غربالبیز
میبد: مسجد جامع، عمارت نارین قلعه، رباط شاه عباسی، برج کبوتر خان، آتشکده حسن آباد، مزرعه کلانتر، پیر خرمن و پیر مزرعه حاجی
منطقه زردگ اردکان - بافت تاریخی اردکان - منارجنبان خرانق - امامزاده سید هاشم شریف اباد اردکان - نارین قلعه میبد - برج کبوتر خانه میبد - کاروانسرای شاه عباسی میبد - بافت تاریخی میبد - خانه سالار میبد - یخچال میبد - آسیاب دوسنگی میبد - امامزاده خدیجه خاتون میبد - مقبره سیدرکن الدین - مقبره سید شمس الدین - آب انبار شش بادگیر - آتشکده یزدان - میدان امیر چخماق - باغ گلشن طبس - پیر سبز چک چک اردکان - خانه لاری ها - دخمه زرتشتیان - رباط ساغند اردکان - زندان اسکندر -سرو کهن ابرکوه - غار چهار طاقی - قلعهٔ مروست - - مسجد جامع کبیر یزد -مسجد ریگ مجومرد- مجموعه باغ وزیر حجت آباد مسجد شاه ولی - میدان و حمام خان - باغ دولت آباد - مسجد فهرج.