تاریخچه

تا پیش از کشف تمدن قیطریه و همچنین کشف آثاری در تپه های عباس آباد، گمان می رفت پیشینه تاریخی این شهر به همان آثار یافت شده در حوالی شهرری محدود می‌شود، ولی اکتشافات باستان شناسی در تپه های عباس آباد، بوستان پنجم خیابان پاسداران و دروس، نشان داد تمام آبادی های ناحیه تاریخی قصران، دوره‌ای درخشان از استقرار اقوام کهن و خلاقیت های فرهنگی را پشت سر گذارده اند. تهران در قدیم روستایی نسبتا بزرگ بود که بین شهر بزرگ و معروف آن زمان، شهر ری و کوهپایه های البرز قرار داشت. نخستین بار نام آن در ذکر زندگینامه ابوعبدالله حافظ تهرانی متولد ۱۸۴ خ. آمده است. پس از حمله مغولان به ری و تخریب این شهر، تهران بیش از پیش رشد یافت و عده ای از اهالی آواره ری را نیز در خود جای داد. این منطقه در زمان سلسله صفوی به علت این که بقعه سید حمزه جد اعلای صفویه در نزدیکی حرم شاهزاده عبدالعظیم قرار داشت و تهران نیز دارای باغ های خوش آب و هوا بود، مورد توجه قرار گرفت. در دوره شاه عباس اول (۹۶۶ تا ۱۰۰۷ خ.) پل، کاخ و کاروانسراهای زیادی در تهران بنا شد. کریمخان زند به مدت ۴ سال تهران را مرکز حکومت خود قرار داد و در محوطه ارگ بناهای جدیدی احداث نمود. آغا محمد خان برابر نوروز ۱۱۶۴ خ. تهران را به پایتختی برگزید و در همین شهر تاجگذاری کرد. با گزینش این شهر به پایتختی روند گسترش کمی و کیفی آن متحول شد و در مدت ۲۲۰ سال جمعیت آن از حدود ۱۵۰۰۰ نفر در سال ۱۱۶۴ خ. به بیش از ۷ میلیون نفر در سال ۱۳۸۴ رسید و وسعتش از حدود ۴٫۴ کیلومتر مربع به بیش از ۷۳۰ کیلومتر مربع افزایش یافت.
در دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ شهر اساسا نیاز به گسترش و تغییر داشت. این تغییرات در زمان رضا شاه پهلوی آغاز شد. رضا شاه معتقد بود که ساختمان های کهن و قدیمی همچون بخش های بزرگی از کاخ گلستان، تکیه دولت، میدان توپخانه، استحکامات نظامی و قلعه های قدیمی، نباید بخشی از یک شهر مدرن باشند. به دستور او، این بناهای قدیمی با یک اسلوب معین تخریب شدند و ساختمان های مدرن با سبک های ایرانی پیش از اسلام، از جمله بانک ملی، ساختمان امنیه، ساختمان تلگراف و تلفن و دانشکده نظامی در جاهای مشخص به خودشان ساخته شدند. بازار تهران نیز در راستای این خط مشی به دو نیم تقسیم شد و بسیاری از ساختمان های تاریخی به منظور ایجاد راه های درون شهری در پایتخت تخریب شدند. در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ (دوره محمدرضا شاه پهلوی)، تهران به سرعت توسعه پیدا کرد و طرح های زیادی ریخته شد. طرح های دوره محمدرضا شاه پهلوی با انقلاب ۱۳۵۷ ایران تقریبا متوقف شد. در طول جنگ ایران و عراق، تهران بارها مورد حملات موشکی و هوایی قرار گرفت.

در مورد وجه تسمیه تهران اختلاف نظر زیادی وجود دارد، پاره ای از پژوهشگران «ران» را پسوندی به معنای دامنه گرفته اند و شمیران و تهران را بالادست و پایین دست خوانده اند. برخی دگر تهران را تغییر شکل یافته «تهرام» به معنای منطقه گرمسیر دانسته اند، در مقابل شمیرام یا شمیران که منطقه سردسیر است و همچنین عده ای بر این باورند که سراسر دشت پهناوری که امروز تهران بزرگ خوانده می‌شود در میان کوه های اطراف، گود به نظر می رسید و بدین سبب «ته ران» نام گرفت.
هم‌زمان با جنبش مشروطه که تغییرات زیادی در ادبیات و نگارش زبان فارسی به وجود آمد، رفته رفته املای تهران رواج یافت و پس از تاسیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و تاکید آن بر املای تهران، املای دیگر (طهران) کاملا منسوخ شد.

موقعیت جغرافیایی

تهران در بین دو وادی کوه و کویر و در دامنه های جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده است. از جنوب به کوه های ری و بی بی شهربانو و دشت های هموار شهریار و ورامین و از شمال توسط کوهستان محصور شده است. مشخصه اصلی تهران قرار گرفتن آن بین توده عظیم رشته کوه البرز و فلات ایران است.
تهران را می توان به سه منطقه طبیعی تقسیم کرد:
کوه های شمالی. بلندترین نقطه این کوه‌ها قله توچال به ارتفاع ۳۹۳۳ است.
دامنه کوه‌ها. این منطقه شامل قسمت های شمالی شهر مانند اوین، درکه، نیاوران، حصارک و سوهانک می‌شود.
دشت جنوبی. بخش اعظم شهر در این دشت قرار گرفته و شیب ملایمی از شمال به جنوب دارد.
اقلیم شهر تهران متاثر از کوهستان در شمال و دشت در جنوب است. غیر از شمال تهران که تحت تاثیر کوهستان اقلیم آن تا حدی معتدل و مرطوب است، اقلیم بقیه شهر کلا گرم و خشک و در زمستان ها اندکی سرد است. رشته کوه البرز همچون سدی به نحو موثری از نفوذ بسیاری از توده های هوا جلوگیری می کند در نتیجه باعث شده است که هوای شهر از یک سو خشک تر و از سوی دیگر از آرامش نسبی برخوردار باشد.

مسافت جاده ای تهران تا کرج 35 کیلومتر، سمنان 236 کیلومتر، ساری 267 کیلومتر، قم 132 کیلومتر، اراک 239 کیلومتر می باشد.

مردم

تهران تا پیش از بنیانگذاری سلسله قاجار و برگزیده شدن به عنوان پایتخت ایران، شهری کوچک بود. اما از آن زمان به بعد، جمعیت آن رو به رشد نهاد و در اواسط دوره قاجار به بزرگترین شهر ایران تبدیل شد. بر اساس آخرین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۸۵ انجام گرفت، جمعیت تهران، ۷٬۷۰۵٬۰۳۶ نفر بوده است. زبان اصلی مردم تهران و استان تهران، فارسی است. به طور کلی زبان و گویش های دیگری مانند ترکی آذری، کردی، گیلکی، لری، مازندرانی و .... نیز به دلیل مهاجرت ها به آن افزوده شده است. جمعیتی از مردم عرب زبان نیز که عمدتا لبنانی و عراقی هستند در شهر تهران زندگی می کنند. براساس بررسی های نمونه برداری جمعیتی از مردم تهران، بیش از نیمی از ساکنان استان تهران در دو نسل اخیر به این استان مهاجرت کرده اند.
اکثر مردم تهران شیعه دوازده امامی هستند و ادیان و مذاهب مسلمان (سنی)، تصوف، زرتشتی، یهودی، مسیحی نیز در اقلیت هستند.

صنایع دستی و سوغات ها

صنایع دستی استان تهران با توجه به بافت اجتماعی و تنوع قومی, به سه دسته شهری, روستایی و عشایری تقسیم می شود. عمده ترین صنایع دستی استان را قلم زنی روی مس و برنج, خراطی و سبدبافی، خاتم کاری ، شیشه گری، تراش و نقاشی روی شیشه، زیلو بافی، نقاشی روی چرم، قالی بافی، سفالگری و چاپ باتیک تشکیل می دهد. رشته های مورد اشاره فاقد سابقه طولانی در منطقه هستند و دست اندرکاران اکثر رشته های صنایع دستی عمدتا از شهرستان های دیگر به تهران مهاجرت کرده اند. به طور مثال، ساخت مصنوعات خاتم و قلم زنی را به طور عمده، صنعتگران شیرازی و اصفهانی انجام می دهند. بیشتر خراطان این صنایع نیز اهل دزفول هستند.
روکاری (رودوزی)،قلاب دوزی، قلاب بافی و گلدوزی، قالی بافی تهران، جاجیم بافی، چادرشب بافی، نمد مالی، زیلوبافی، سفالگری و سرامیک سازی.
 

جاذبه ها

شمس العماره، برج طغرل، کاخ گلستان، سردر باغ ملی، صاحب قرانیه، دروازه دولت، بازار تهران، بی‌بی شهربانو و موزه های شهر، بخشی از دیدنی های تهران هستند
همچنین از نظر مذهبی آرامگاه عبدالعظیم حسنی در شهر ری امامزاده صالح در تجریش، امامزاده داوود در شمال کن مورد توجه بسیاری از بازدیدکنندگان قرار دارد.
برج و میدان آزادی، که از نمادهای شهرند و نیز برج میلاد، بلندترین سازه ایران، و همچنین ۳۳ موزه تهران از جمله مجموعه کاخ موزه های سعدآباد، پربیننده ترین مکان فرهنگی- تاریخی ایران، از دیگر جای های دیدنی شهر هستند.
موزه هایی مانند: ایران باستان، ایران اسلامی، مردم شناسی، فرش، هنرهای معاصر، صنایع دستی، آبگینه و سفالینه، کتابخانه و موزه ملک و موزه حیات وحش، مجموعه کاخ موزه های سعدآباد.
از تماشاگه های تاریخ، پول، و زمان نیز می توان به عنوان دیدنی های تهران یاد کرد.

شهرهای خواهر:

سئول، کره جنوبی؛ لس آنجلس، ایالات متحده؛ لندن، انگلستان؛ هاوانا، کوبا؛ پرتوریا، آفریقای جنوبی؛ مسکو، روسیه؛ کاراکاس، ونزوئلا؛ مینسک، بلاروس؛ پکن، چین.