تاریخچه

منطقه تهران که در شمال غرب فلات مرکزی ایران قرار گرفته از زمان های دور و ادوار پیش از تاریخ منطقه ای مسکونی بوده و ردپای فرهنگ های پیش از تاریخی را در گوشه و کنار آن می توان سراغ گرفت. بررسی ها و کاوش های باستانشناسی از یک سده قبل تا به امروز، بسیاری از مراکز فرهنگی در دشت تهران را مشخص و معلوم ساخته و نشان می دهد که این دشت حداقل از نیمه دوم هزاره دوم ق.م (عصر آهن) تا به امروز مسکونی بوده است..
تهران‌ امروزي‌ كه‌ در رديف‌ بزرگترين‌ و پرجمعيت‌ترين‌ شهرهاي‌ جهان‌ قرار دارد، فراز ونشيب‌هاي‌ تاريخي‌ فراوان‌ داشته‌ است‌. «طهران‌» كه‌ زماني‌ قريه‌اي‌ بيش‌ نبود، امروز به‌ تهران‌ بزرگ‌ با بيش‌ از يازده‌ميليون‌ نفر جمعيت‌ تبديل‌ شده‌ است‌. اين‌ شهر در سال‌ 1200 هجري‌ قمري‌ توسط آغامحمدخان قاجار به‌ پايتختي‌ ايران‌ برگزيده‌ شد. از آن‌تاريخ‌ به‌ بعد به‌ مركز سياسي‌، اداري‌، اقتصادي‌، فرهنگي‌ و هنري‌ كشور تبديل‌ شد و در طول‌ 200 سال‌ گذشته‌ دانشمندان‌، نويسندگان‌، هنرمندان‌ و شاعران‌ بزرگي‌ را به خود دیده و در آغوش خود پرورش داده است.

جغرافیای سیاسی

استان تهران به مرکزیت شهر تهران، با وسعتی حدود ۱۲,۹۸۱ کیلومتر مربع 0.8 درصد مساحت کشور را در بر گرفته است. بین ۳۴ تا 36.5 درجه عرض شمالی و ۵۰ تا ۵۳ درجه طول شرقی واقع شده است. این استان از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از جنوب غربی به استان مرکزی، از غرب به استان البرز و از شرق به استان سمنان محدود است.

شهرستان های استان عبارتند از:
تهران، شهريار، كرج، رباط كريم، ساوجبلاغ، نظرآباد، ورامين، اسلامشهر، شميرانات، ري، دماوند، فيروزكوه و پاكدشت

جغرافیای طبیعی

استان تهران در جنوب شرقی مرکز رشته کوه های البرز که در شمال ایران از آذربایجان تا خراسان با جهت غربی- شرقی کشیده شده، قرار دارد. رشته کوه های البرز به سه دیواره تقسیم می شود:

1. دیواره شمالی: ارتفاعات محدودی از این دیواره در استان تهران و بقیه آن در استان مازندران قرار دارد.

2. دیواره میانی: حد شمالی استان را تشکیل می دهد و مرتفع ترین قسمت رشته کوه های البرز مرکزی است. کوه دماوند و قله آن به ارتفاع 5671 متر در این قسمت قرار دارد. قله دماوند نهمین قله مرتفع دنیا به شمار می رود. این دیواره عظیم کوهستانی به صورت کوه های «کندوان» و پس از آن کوه های «طالقان» در شمال غربی استان، تا محل اتصال رود «الموت» به «طالقان رود»، ادامه می یابد. در شمال شرقی نیز این دیواره با نام رشته ارتفاعات فیروزکوه و سوادکوه تا دره رود فیروزکوه (شعبه اصلی حبله رود) که از جنوب دامنه های شرقی آن می گذرد، امتداد می یابد. در شرق دره فیروزکوه که پس از دریافت شعباتی حبله رود نامیده می شود، ارتفاعات «شهمیرزاد» شروع می شود.

3 -دیواره جنوبی: سومین بخش از ارتفاعات مرکزی است که رودخانه های جاجرود و کرج آن را بریده و به سه قسمت جدا از هم تقسیم نموده است. این سه قسمت عبارتند از:

- کوه های لواسانات که بین دره های رود دماوند و جاجرود قرار دارند و در شمال به دره «رود لار» محدودند. دنباله این کوه ها در شرق جاده آب علی به نام قره داغ و دماوند تا دره حبله رود امتداد یافته اند.
- کوه های شمیرانات که بین سرچشمه های جاجرود و کرج قرار دارند و بلندترین نقطه آنها قله توچال با ارتفاع 3943 متر است.
- کوه های کهار که از غرب دره رودخانه کرج شروع شده و در جنوب طالقان رود به موازات آن ادامه دارند.

علاوه بر این سه دیوار کوهستانی، در جنوب و شرق دشت تهران کوه هایی با ارتفاع کمتر وجود دارند که مهمترین آن ها کوه های حسن آباد و نمک در جنوب و بی بی شهربانو و القادر در جنوب شرقی و ارتفاعات قصرفیروزه در شرق است.

در نواحی مختلف استان تهران به علت موقعیت ویژه جغرافیایی، آب و هوای متفاوتی شکل گرفته است. سه عامل جغرافیایی در ساخت کلی اقلیم استان تهران نقش مؤثری دارند:

کویر یا دشت کویر: مناطق خشک مانند دشت قزوین، کویر قم و مناطق خشک استان سمنان که مجاور استان تهران قرار دارند، از عوامل منفی تأثیرگذار بر هوای استان تهران هستند و موجب گرما و خشکی هوا، همراه با گرد و غبار می شوند.

رشته کوه های البرز: این رشته کوه ها موجب تعدیل آب و هوا می شود.

بادهای مرطوب و باران زای غربی: این بادها نقش مؤثری در تعدیل گرمای سوزان بخش کویری دارند، ولی تأثیر آن را خنثی نمی کنند.

استان تهران را می توان به سه بخش اقلیمی زیر تقسیم کرد:

اقلیم ارتفاعات شمالی: بر دامنه های جنوبی، بلندی های البرز مرکزی، در ارتفاعی بالای 3000 متر قرار گرفته و آب و هوایی مرطوب و نیمه مرطوب و سردسیر با زمستان های بسیار سرد و طولانی دارد. بارز ترین نقاط این اقلیم، دماوند و توچال است.

اقلیم کوهپایه: این اقلیم در ارتفاع دو تا سه هزار متری از سطح دریا قرار گرفته و دارای آب و هوایی نیمه مرطوب و سردسیر و زمستان هایی به نسبت طولانی است. آبعلی ، فیروزکوه ، دماوند ، گلندوک ، سد امیرکبیر و دره طالقان در این اقلیم قرار دارند.

اقلیم نیمه خشک و خشک: با زمستان های کوتاه و تابستان های گرم، در ارتفاعات کمتر از 2000 متر واقع شده است. هر چه ارتفاع کاهش می یابد، خشکی محیط بیشتر می شود. ورامین، شهریار و جنوب شهرستان کرج در این اقلیم قرار گرفته اند.

هوای تهران در مناطق کوهستانی دارای آب و هوای معتدل و در دشت، نیمه بیابانی است. تهران در مرز شرایط جوی بری و اقیانوسی قرار گرفته و تمایل آن به موقعیت بری بیشتر از وضعیت اقیانوسی است.

مردم

جمعیت این استان در سال ۱۳۸۵، ۱۳,۲۸۱,۸۵۸ نفر بوده است که حدود 19 درصد جمعیت کل کشور را به خود اختصاص داده است. زبان مردم این استان به تبع زبان معیار و زبان رسمی کشور، فارسی می باشد. البته به دلیل وجود درصد بالایی از مهاجران به این استان، سایر زبان ها همچون ترکی آذربایجانی و یا کردی در قسمت های بسیاری مورد استفاده بوده و تکلم می شوند.

راه های دسترسی:

مسیر هوایی :

فرودگاه بین المللی مهرآباد
فرودگاه بین المللی امام

مسیرهای پروازی مستقیم:

مسیر زمینی :
آزادراه تبریز – زنجان – کرج – تهران،
آزادراه اصفهان – قم – تهران،
آزادراه ساوه – تهران،
(آزادراه تهران – شمال)،
بزرگراه مشهد – سمنان – تهران،
ساری – آمل – تهران.

مسیر ریلی:
ترکیه – تبریز – تهران،
سرخس – مشهد – تهران،
بندرعباس – یزد – اصفهان – تهران،
کرمان – یزد – اصفهان – تهران،
خرمشهر (بندر امام) – اهواز – اراک – قم – تهران.

مسیر آبی: -----------------------
 

جاذبه های گردشگری استان:

جاذبه ‌های طبیعی

آبشار سنگان‌ ،آبشار منظريه‌ ،آبشار يخ‌ کوه‌،آبشار شكر آب‌ ميگون‌،آبشار سوتك‌ ،آبشار پسنگ‌ ، آبشار اوسون‌ ،آبشار لار، آبشار دوقلو
چشمه‌ تيز آب‌ ، چشمه‌ اعلاء دماوند ،چشمه قلعه دختر، چشمه آب گرم لاريجان، چشمه آب معدني اسك، چشمه علي ، چشمه آب علي هراز
پارك جنگلي چيتگر، پارك ملي كوير، پارك ملي خجير و سرخه حصار، منطقه حفاظت شده لار، پارك جنگلي لويزان، منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ ورجين‌ ، پلنگ‌ دره‌ و ارتفاعات‌ امام‌ زاده‌ داوود، پارك‌ سوهانك، سرخه حصار ،خجير
حبله رود، رودخانه جاجرود، رودخانه لار
درياچه سد لار، درياچه سد لتيان، درياچه تاروممج، درياچه‌ آهنگ‌، درياچه‌ زياد
غار رودافشان ، غار بورنيك‌ ،غار گل زرد

جاذبه‌ های تاریخی فرهنگی

بازار بين الحرمين، بازار تهران، بازار ري‌ و بازار ورامين‌
برج علاءالدين، برج نقاره خانه، مناره پامنار، برج طغرل، برج‌ و باروي‌ مركز شهر سلجوقيان‌(شهر ري‌)، زندان‌هارون‌ ، برج‌ سنگي‌ تپه‌ گبري‌ (گنبد مرداويج‌ زيارگيلي‌)، قلعه‌ سرخ‌ ری
كاروانسراي پل دلاك، كاروانسراي حوض، كاروانسراي دير
خانه مشيرالدوله، خانه وثوق الدوله، خانه‌ احساني، خانه‌ صفوي‌ ، خانه‌ ماندلا (كوشك‌)، خانه‌ قوام‌السلطنه، خانه‌ ابوالقاسم‌ تفصيلي‌، خانه‌ هدايت‌ ، خانه‌ استاد حسين، خانه‌ كلارا آبكار ، خانه‌علاء الدوله‌ ، خانه‌ نصرالدوله‌ ، خانه‌ مستوفي‌ الممالك‌
عمارت باغ فردوس(تجريش)، كاخ و پادگان عشرت آباد، كاخ گلستان، كاخ مرمر، مدرسه و عمارت مروي، عمارت عثماني و پل رومي، كاخ صاحبقرانيه، كاخ سلطنت آباد، شمس العماره، كاخ سرخه حصار(ياقوت)، عمارت تخت مرمر(تخت سليمان)، بناي انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، حوضخانه‌ باغ‌ قديم‌ نگارستان‌، كاخ‌ بهارستان‌، عمارت‌ درالفنون‌ و عمارات‌ نگارستان‌