تاریخچه

آثار کشف شده در این استان نشان از قدمت تاریخی کهن آن دارد. محوطه باستانی معروف به پهلوان و تپه حیدران جاجرم، قدمتی بیش از ۱۲ هزار سال دارند. قدیمی ترین اثر باستانی پابرجای قبل از اسلام (بنای سنگی اسپاخو) در غرب شهرستان مانه و سملقان در فاصله ۵ کیلومتری شمال شاهراه آسیایی در روستای اسپاخو نیز دلیل دیگری بر صحت این ادعا است.
این سرزمین در زمان اشكانیان از بلاد مهم بیش از و اقوام پارت بوده و در طول تاریخ و قبل و بعد از اسلام گذرگاه اقوام گوناگون و حكومت های دوران مختلف بوده است محوطه باستانی معروف به پهلوان و تپه حیدران جاجرم قدمتی 12000 ساله دارد.

جغرافیای سیاسی

استان خراسان شمالی با مساحتی در حدود 28,434 کیلومتر مربع از شمال با کشور ترکمنستان (با ۲۸۱ کیلومتر مرز مشترک)، از شرق و جنوب با استان خراسان رضوی، از جنوب غربی با استان سمنان و از غرب با استان گلستان هم مرز است.
از شمال به کشور ترکمنستان از شرق و جنوب به استان خراسان رضوی، از جنوب غربی به استان سمنان و از مغرب به استان گلستان محدود می‌شود.

شهرستان های استان عبارتند از:
بجنورد ، شیروان ، اسفراین ، مانه و سملقان فاروج ، جاجرم، گرمه

جغرافیای طبیعی

استان خراسان شمالی یکی از استان های متنوع در زمینه آب و هوا است. مناطقی مثل سقز و شیروان معتدل کوهستانی، مناطقی مثل غرب شهرستان های «مانه و سملقان» و «راز و جرگلان» معتدل و دارای جنگل به قسمی که قسمتی از پارک جنگلی سرسبز گلستان در این استان قرار دارد و مناطقی مثل جاجرم که کویری هستند. آب و هواهای مختلف این استان را تشکیل می‌دهند.
آب و هوای این استان متنوع ولی در مجموع معتدل كوهستانی است كه رشته كوه كپه داغ در قسمت شمالی و كوه های آلاداغ و شاه جهان در جنوب استان دشت های مركزی را احاطه نموده اند كه زمینه بسیار مناسبی برای کشاورزی و دامپروری ، تولید میوه در این استان ایجاد شده است.
وجود تنها رودخانه دائمی و پرآب شرق ایران اترك و سرشاخه های متعدد آن و چشمه سارهای این استان و احداث چهار سد بزرگ به نام های بیدو از اسفراین و شورك و بارزوی شیروان و شیرین دره مانه و سملقان در تامین منابع آب این استان اهمیت ویژه ای دارند. میزان بارندگی در این استان در نواحی مختلف 200تا 500 میلی متر متغییر است.
تنوع اقلیم های مختلف در استان خراسان شمالی به دلیل وجود كوهستان ها و جنگل ها و مراتع وسیع و منابع آب سرشار بسیار چشمگیر می باشد.
پوشش گیاهی این استان با توجه به آب و هوای به طرز چشمگیری متنوع و متغیر است. به طوری که در این استان جنگل‌های برگ ریز و ارس، کویر، مراتع ضعیف و بسیار قوی و انواع دیگری از پوشش گیاهی به فاصله کمی از هم مشاهده می‌شود.
بلندترین قله استان سالوک نام دارد که ارتفاع آن نزدیک به ۳۰۰۰ متر است. از لحاظ زمین‌شناسی قسمتی از کوههای هزار مسجد در شرق استان قرار دارد و دو رشته کوه آلاداغ و کپه داغ که ادامه رشته کوه عظیم البرز هستند نیز در تشکیل عوارض زمین‌شناسی این استان دخیل اند. به همین دلیل استان خراسان شمالی یکی از مناطق با خطر بالای زلزله در نقشه‌ها به حساب می‌آید.

مردم

براساس آمار سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، نرخ باسوادی در این استان برابر ۷۹٫۱۳ درصد، نرخ شهرنشینی برابر با ۴۸٫۳۶ درصد، نرخ بیکاری ۵٫۹ و نرخ مشارکت اقتصادی ۴۰٫۷ درصد بوده‌است.
مردم استان خراسان شمالی از اقوام كرمانج و فارس (تات) ترك و تركمن و اقلیتهای قومی گوناگون دیگر مانند : بلوچ و عرب و از ترك های مهاجر و فارس های مهاجر تشكیل شده این استان كانون وحدت قومیت ها و مذاهب مختلف می باشد.

فارس‌ها (در محل تات نامیده می‌شوند) بومیان این استان هستند. گویش محلی فارسی ساکنان بومی خراسان شمالی تاتی نامیده می‌شود که در مناطق زیر هنوز رواج دارد: مردم روستاهای روئین، ارکان، کسرق، بیدواز، نیش‌کیش، گنجدان، کوران و قلعه‌نو در شهرستان اسفراین، ۱۴ درصد مردم شهر اسفراین، مردم شهر راز و روستاهای گیفان، طبر، محمدآباد در شهرستان بجنورد، و روستاهای مهرآباد، برزل‌آباد، حصار سه‌یک‌آب، فیض‌آباد، اسلام‌آباد، امان‌آباد، کارخانه قند، منصوران، امامزاده مشهد طرقی بالا و پایین، و گلیان و ورک در شهرستان شیروان.
در دوران‌های بعد مردم ترک‌زبان گرایلی نیز به این مناطق کوچیدند و بعداً در زمان شاه‌اسماعیل و شاه‌عباس صفوی گروهی از مردم کرمانج (شاخه‌ای از کردها) از غرب ایران و برخی از ترک‌زبان‌های ایران نیز به خراسان شمالی کوچانده شدند.

راه های دسترسی:

مسیر هوایی :

مسیرهای پروازی مستقیم:

مسیر زمینی :

مسیر ریلی:

مسیر آبی: -------------------------------

جاذبه های گردشگری استان:

جاذبه ‌های طبیعی

جاذبه‌ های تاریخی فرهنگی

باباامان - بش قارداش - پی قو - کمپ گلستان - آبشار حمید - اسفیدان، غار درق، آبشار بیار. درهٔ جاج سست.، درهٔ بازخانه، درهٔ چناران- کفترخانه- درکش روستاهای زوارم و گلیان شیروان-کوهستان پارک شیرکوه شیروان
آثار باستانی و تاریخی:
قلعه جلال الدین جاجرم- آیینه خانه مفخم -چهارطاقی تیموری-تپه ارگ باستانی شیروان- عمارت مفخم - کلیسای اسپاخو - خواجه مهزیار جاجرم - مسجد جامع جاجرم - کوه بابای جاجرم - تنگهٔ جاجرم- قلعه جلال الدین جاجرم