تاریخچه

مطالعات باستان شناسی در غار های کمربند و هوتو در بهشهر، زیست انسانی در مازندران را به حدود ۹۵۰۰ پیش از میلاد می رساند. مازندران کنونی بخشی از سرزمین گسترده تری است که در متون تاریخ از آن با نام "فراشوراگر" و "پتیسخوارگر" یاد کرده اند. محققان، مازندران و گیلان را به سبب همجواری و نیز به سبب اوضاع طبیعی و جغرافیایی مشابه ، عموما با هم نام می برند و همه مناطقی که در جنوب دریای مازندران و میان آذربایجان و خراسان قرار دارند را یک ناحیه می دانند. از این حدود در زمان هخامنشیان در کتیبه بیستون نام "پتشواریش" ضبط شده است. طبری ها و مردم تیره های ساکن این ناحیه همواره به عنوان بهترین تیر اندازان ، کمان داران ، فلاخن اندازان ، شمشیر زنان و زوبین اندازان در جنگ های شاهان هخامنشی با دولت های دیگر معرفی می شوند. استرابن جغرافیا نویس یونانی این محدوده را به صورت "پرخواترس" نام می برد. طبری ها (و سایر تیره ها) در جنگ داریوش سوم با اسکندر مقدونی در "گوگمل" حضور چشمگیری داشتند و مسئول نگاهبانی شاهنشاه و خاندان او بودند. همین طور اسکندر فاتح ایران نتوانست از طریق جنگ طبرستان را تسخیر کند.
مورخان درباره‌ اولین حمله مسلمین به طبرستان وحدت نظر ندارند. بنا به قول عده ای از نویسندگان در سال ۳۰ هجری قمری - زمان خلافت عثمان - اولین بار سعد بن عاص حاکم کوفه درصدد فتح طبرستان برآمد و سرانجام سواحل طبرستان، رویان و دماوند را به تصرف خود در آورد. در زمان مروان بن محمد (۱۳۲-۱۲۶ هـ. ق) آخرین خلیفه بنی امیه، ‌ اهالی طبرستان علیه حکام عرب سر به شورش برداشتند.
در قرن چهارم و پنجم هجری، طبرستان میدان کشمکش سلسله‌ آل‌زیار و آل‌بویه از یک طرف و سامانیان و غزنویان از طرف دیگر شده بود، اغلب اوقات طبرستان تحت اداره امرای آل‌زیار بود.
پس از برچیده شدن بساط حکومت ملوک‌الطوایفی طبرستان که تا سال ۱۰۰۶ هجری قمری ادامه داشت، این منطقه در زمان حکومت شاه عباس اول و سلاطین بعدی سلسله صفوی به یکپارچگی حکومت محلی دست یافت. شاهان صفوی در طول هر سال به کرات به عنوان شکار و یا پس از احداث فرح آباد جهت استراحت به این منطقه سفر می‌‌کردند. نادر شاه افشار برای مقابله با دشمنان، به ویژه دشمنان شمالی و روس ها، ‌ در مازندران یک کارخانه کشتی سازی دایر کرد و بر رونق هر چه بیشتر منطقه افزود. از دوره فتحعلی شاه قاجار، به منطقه سرسبز و زیبا و دل انگیز مازندران، به عنوان یک منطقه استراحتی - تفریحی توجه گردید و ناصرالدین شاه طی دو سفر دستور تعمیر راه ها و کاروانسراها را صادر کرد. در دوران سلطنت پهلوی منطقه‌ مازندران مانند سایر مناطق کشور از راه های ارتباطی برخوردار شد و به علت شرایط محیطی و آب و هوای معتدل، چشم اندازهای زیبا و نزدیکیش به تهران، محل استراحت و تفریح قسمت اعظم مردم کشور شد.

برخی ریشه نام مازندران را آمیخته‌ای از ماز به معنی بزرگ و نیز میانه، ایندیرا و ان پسوند مکان دانسته اند و در نتیجه عبارت «مازیندیران» را به معنی جایگاه دیو بزرگ، ایندیرا می‌دانند. گواه آن را هم شاهنامه دانسته اند که در آن از مازندران به عنوان جایگاه دیو سفید نام برده است و نیز ایندیرا را کوهی دانسته است در میانه این سرزمین.
نام کهن و اصلی مازندران تبرستان است که در واقع تپورستان بوده و علت نامگذاری آن وجود قوم؛ البی که درآن وجود دارد به نام قوم تپور می باشد که از شهر بایل تا شهر گرگان امتداد دارد و مرکز آنها ساری (در منابع یونانی زاداکرتا) بود.

جغرافیای سیاسی

مساحت استان مازندران در حدود 23،842 کیلومتر مربع بوده و 1.4 درصد از مساحت کل کشور را در بر گرفته است و از این نظر 18مین استان کشور می باشد.
استان مازندران با حدود ۲۴ هزار کیلومتر مربع مساحت بین ۴۷ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۵ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۵۶ درجه و ۱۴ دقیقه‌ طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. دریای مازندران در شمال، استان تهران و سمنان در جنوب و استان های گیلان و گلستان به ترتیب در غرب و شرق آن قرار گرفته اند.

شهرستان های استان عبارتند از:
گلوگاه، بهشهر، نکا، ساری، سواد کوه، قائمشهر، جویبار، بابلسر، بابل، آمل، محمود آباد، نور، نوشهر، چالوس، تنکابن، رامسر.

جغرافیای طبیعی

مازندران به خاطر جغرافیای گوناگون آن که شامل جلگه ها، علفزارها، بیشه ها و جنگل های هیرکانی با صدها گونه گیاهی منحصر به فرد در جهان است و آب و هوا های گوناگون از سواحل شنی با پست ترین نقطه، تا کوهستان های ناهموار و برف پوشیده البرز با داشتن یکی از هفت آتشفشان معروف دنیا، کوه دماوند، شناخته شده است. رشته کوه های البرز همچون سدی بلند مازندران را به دو قسمت جلگه ای و کوهستانی تقسیم نموده و آن را از قسمت داخلی ایران جدا می سازد. قسمتی از البرز غربی و تمام البرز مرکزی و بخشی از البرز شرقی در محدوده این استان قرار دارد و شیب زمین از منطقه کوهستانی به سوی جلگه و دریا کاهش می یابد و رشته کوه های البرز دارای رشته کوه های فرعی است که از جنوب به شمال و یا به موازات دریا کشیده شده است. از مرتفع ترین قلل مازندران می توان "بادله کوه" "کوه چنگی" و "کوه سفید" را در شهرستان ساری نام برد. بلندترین قله هایی که به موازات دریا کشیده شده عبارتند از "تخت سلیمان" با بیش از 4000 متر ارتفاع از سطح دریا در جنوب شرقی شهرستان تنکابن و "قله شور "، "کلارآباد" و "سیاه سنگ" در شهرستان نوشهر .

آب و هوای مازندران با توجه به وجود دریا، کوه و جنگل به دو نوع معتدل مرطوب و کوهستانی تقسیم می شود.
آب و هوای معتدل و مرطوب : وجود دریای مازندران و رشته کوه های البرز و نزدیکی این دو مظهر طبیعت به یکدیگر در نواحی جلگه ای تا کوهپایه های شمالی البرز، آب و هوای معتدل و مرطوب را به وجود آورده است، تابستان های آن به ویژه در سواحل دریا، گرم و مرطوب است. زمستان های این نواحی معتدل و مرطوب و به ندرت یخ بندان می شود.
آب و هوای کوهستانی شامل آب و هوای معتدل کوهستانی و آب و هوای سرد کوهستانی است. دوری از دریا و افزایش تدریجی ارتفاع در اراضی جلگه ای، تغییرات خاصی را در آب و هوای این استان پدید آورده است. به طوری که در ارتفاعات 1800 تا 3000 متری، آب و هوای معتدل کوهستانی با زمستانی های سرد و یخ بندان طولانی و تابستان های کوتاه و معتدل وجود دارد. در ارتفاعات بالای 3000 متر که دمای هوا به شدت پایین می آید، دارای زمستانی های سرد همراه با یخ بندان طولانی و تابستان ها کوتاه و خشک است. در این نواحی هوا غالبا" برفی است و در ارتفاعات مهم چون تخت سلیمان و دماوند یخچال های کوهستانی و طبیعی ایجاد شده است. میانگین میزان ریزش باران در این استان کمتر از گیلان است.

مردم

برپایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت استان مازندران در این سال بالغ بر 2،922،432 نفر بوده که 4.1 درصد از جمعیت کل ایران را به خود اختصاص داده‌ است و از این نظر هفتمین استان پرجمعیت کشور محسوب می شود.
زبان بیشتر مردم مازندران مازندرانی است، ولی بیشتر مردم مازندران با زبان فارسی نیز آشنایی دارند . زبان مازندرانی یا طبری یا تپوری از زبان های کهن ایرانی است که از شمال به دریای مازندران و از شرق تا گرگان و از جنوب تا منطقه شهمیر زاد، سنگسر ، فیروزکوه ، دماوند، لواسانات و مناطق شمالی کوه امامزاده داود و طالقان تهران و از غرب به تنکابن و رامسر گسترش دارد.

راه های دسترسی:

مسیر هوایی :
مسیرهای پروازی مستقیم:
مسیر زمینی : جاده های هراز و چالوس و جاده فیروز کوه
مسیر ریلی:
مسیر آبی:
 

جاذبه های گردشگری استان:

جاذبه ‌های طبیعی
جاذبه‌ های تاریخی فرهنگی

بندپی بابل، منطقه شورچال گلوگاه، امامزاده عباس، قلعه لاجیم در سوادکوه، چشمه عمارت بهشهر، برج آرامگاهی امامزاده طاهر مطهر کجور، قلعه ملک بهمن لاریجان، آرامگاه سه سید میر حیدر آملی، برج رسکت، برج باوند، نقش شاه، برج های آهودشت، پایگاه موزه گوهرتپه، لفورک، خرابه های شهر و قلعه ناتل، قلعه پولاد نور، آرامگاه شاه رضا کیا سلطان، موزه بابل، کهنه باغشاه، نوباغشاه، شاهزاده حسین، عمارت کلبادی، حمام وزیری، مجموعه تاریخی فرح‌آباد، آب انبار میرزا مهدی، آب انبار نو، دروازه بابل، دروازه گرگان، دروازه فرح آباد، دروازه نوباغشاه، مسجد حاج مصطفی خان، برج رسکت، امامزاده عباس، امامزاده جبار، برج سلطان زین‌العابدین، قلعه دماوند، دره و دریاچه سد لار، آبگرم لاریجان، آبشار شاهاندشت، آب گرم بائیجان ، آب اسک، امام زاده عبدالله، روستای بلیران، شکل شاه (جاده هراز)، پل دروازه چشمه ، مشهد میر بزرگ، امامزاده ابراهیم، شمس آل رسول، پارک جنگلی میرزا کوچک خان، پارک دهکده طلایی، تکیه مقری کلا، شیخ موسی، آبگرم معدنی و روستای آرزو، پل محمدحسن خان، بقعه درویش فخرالدین، پیرعلم، بقعه امامزاده ابراهیم، پارک جنگلی صفارود، جواهرده، قله مارکو، جنگل دال خانی، قله سیالان، دشت دریاسر، دوهزار، سه هزار، آب گرم فلک ده، آبشار فرهاد جوی، غار دانیال، پارک جنگلی چال دره، دریاسر، خشکه داران، دریاچه ولشت، پارک جنگلی فین، تله کابین نمک آبرود، ییلاق کلاردشت، کاخ چایخوران، کندلوس، دریاچه خضر نبی، دیوچشمه، پارک جنگلی سیسنگان، آبشار آب پری، یوش، لاویج، بقعه آقاشاه بالوزاهد، قلعه پولاد بلده، بقعه سلطان احمد، پارک جنگلی کشیل، چشمه هزارون، پارک جنگلی تلار، تکیه کردکلا، امامزاده سید صالح، سواحل چیکرود، پل تاریخی آزان، سد سلیمان تنگه، پارک چنگلی شهید زارع، پارک حیات وحش دشت ناز، پناهگاه حیات وحش سمسکنده، بقعه امامزاده عباس، خانه قدیمی کلبادی، آب انبارنو، استخر پشت، قرمرض، تالاب میانکاله، زاغمرز، سنگ نو، گلوگاه، توسکا چشمه، غار باستانی هوتو، باغ و امارت چهل ستون، شبه جزیره میانکاله

پناهگاه حیات وحش : میانکاله ، سمسکنده ، دشت ناز و دودانگه و چهار دانگه در ساری و سیاه بیشه در آمل
دریاچه ها: ولشت کلاردشت (چالوس) ، خضرنبی (نوشهر) ، شورمست (سوادکوه) ، سدلار(آمل)
رودخانه ها : چالوس ، تجن ساری ، سجاد رود و بابل رود(بابل) ، هراز در آمل ،سرداب رود چالوس و چشمه کیله تنکابن
آب معدنی : آبهای گرم روستاهای آبگرم، اسک و استراباکوه (بائیجان ) در لاریجان آمل در مسیر جاده هراز ، رامسر و سادات محله (رامسر) و آب سرد معدنی آمولو (آمل)
غارها : دانیال (سوادکوه) ، اسک (لاریجان آمل) و هوتو در (بهشهر)
پارک های جنگلی : سی سنگان (نوشهر) و نور
جاده های توریستی: چالوس ، هراز ، فیروزکوه و سه خط طلای راه آهن سوادکوه ( و پل ورسک)