تاریخچه

خراسان نامی بسیار کهن بوده و در اصل به معنی خاور (شرق) زمین است. در اوائل قرون وسطی نام خراسان به طور کلی به تمام ایالات اسلامی که در سمت شرق کویر لوت تا کوههای هند واقع بودند، اطلاق می گردید. به این ترتیب تمام بلاد ماوراءالنهر را در شمال شرقی شامل می شد. حدود خارجی خراسان آن دوره در آسیای مرکزی بیابان چین و یا می رود در سمت هند، جبال هندوکش بود، ولی بعدها این حدود هم دقیقتر و هم کوچکتر گردید. حدود خراسان اصلی در دوران اسلامی و بعد از آن از شمال به رود جیحون محدود گشت ولی همچنان تمام ارتفاعات اطراف هرات را دارا بود. ایالت خراسان که در دوره خلفای دوم و سوم به تصرف مسلمانان در آمد، از سوی اعراب به چهار قسمت تقسیم گردید که در قرون وسطی شناخته شده بودند: نیشابور، مرو، هرات و بلخ.
بعدها قسمت هایی از ماوراء نهر نیز جزو خراسان محسوب گردید مانند سمرقند. این شهرها هر یک کانونی هم در رشد و پیشرفت علوم و در قرون اولیه اسلامی مهد دانشمندان بزرگی بودند.
در جنگ هرات که در دوره قاجاریه در سال 1249 هجری قمری صورت گرفت، قسمت شرقی خراسان به افغانستان ملحق شد. بعدها قسمت های دیگری هم از شمال و جنوب شرقی آن از دست رفت.
این استان با مصوبه دولت در سال 1۳۸۳ به سه استان خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی تقسیم شد.

جغرافیای سیاسی

استان خراسان رضوی با وسعتی حدود 128,420 کیلومترمربع ، 7.8 درصد مساحت کل کشور را در برمی گیرد. این استان در شمال شرقي كشور بين 55 درجه و 17 دقيقه تا 61 درجه و 15 دقيقه طول شرقي و 30 درجه و 24 دقيقه تا 38 درجه و 17 دقيقه عرض جغرافيايي نيمكره شمالي قرار گرفته و از شمال به جمهوری‌ ترکمنستان، از شمال غربی به استان خراسان شمالی از شرق به کشور افغانستان، از جنوب به استان سیستان و بلوچستان و از غرب و شمال غربی به استان یزد، اصفهان، سمنان و گلستان محدود می‌باشد.

شهرستان های استان عبارتند از:
بجستان، بردسکن، تایباد، فیروزه، تربت جام، جغتای، جوین، خلیل‌آباد، خواف، خوشاب، درگز، رشتخوار، زاوه، سبزوار، سرخس، باخرز، تربت حیدریه، طرقبه و شاندیز، فریمان، قوچان، مشهد، مه‌ولات، نیشابور، چناران، کلات، گناباد

جغرافیای طبیعی

گستردگي استان و عواملي مانند وجود رشته كوه هاي مرتفع و مناطق كويري ، دور از دريا و وزش بادهاي مختلف موجب گوناگوني آب و هوا در مناطق آن گرديده است .
در بيشتر بررسي هاي انجام گرفته از جمله مطالعات آمايش خراسان ، اين سرزمين به سه منطقه آب و هوايي شمال ، مركز و جنوب تقسيم مي شود .
شمال خراسان بطور كلي داراي شرايط آب و هوايي معتدل و سرد كوهستاني است .اين منطقه حاصلخيز ترين و متراكمترين بخش استان از نظر جمعيت ، فعاليت هاي اقتصادي وامكانات زير بنايي است . كه شامل شهرستان هاي بجنورد ، قوچان ، شيروان ، مشهد، درگز ، چناران و سرخس مي شود .
مساحت اين منطقه حدود پنجاه و هشت هزار كيلومتر مربع است كه 18.5 % وسعت كل استان را تشكيل مي دهد . بيشتر جمعيت و امكانات اقتصادي و زير بنايي اين منطقه در اطراف مشهد و در محور مشهد –قوچان قرار دارد.
منطقه مركزي استان شامل شهرستانها ي سبزوار ، اسفراين ، نيشابور ، تربت حيدريه ، كاشمر، تربت جام ،تايباد و خواف است . و مساحتي در حدود 85هزار كيلومتر مربع دارد كه 27.2 %استان را در بر مي گيرد .
اين منطقه داراي آب و هواي نيمه صحرايي ملايم بوده و فعاليت اصلي اقتصادي آن كشاورزي است كه در دشتهاي وسيع دامنه هاي جنوبي بينالود تا كوير نمك و مناطق كويري مرز افغانستان انجام مي شود . اين دشتها از نظر آب و هوايي جزو مناطق خشك ونيمه خشك محسوب مي شوند و ميزان بارندگي در آنها بين 200 تا250 ميليمتر در سال است .
جنوب خراسان داراي آب و هواي خشك و نيمه صحرايي است .وسعت اين منطقه از شش شهرستان بيرجند ، طبس ، فردوس، گناباد، قائنات، و نهبندان تشكيل شده حدود170هزار كيلومتر مربع است كه حدود نيمي از مساحت كل استان را در بر مي گيرد .
بررسي وضعيت بارندگي استان نشانگر اين است كه در بيش از 90% استان توزيع مكاني و زماني بارشها و پراكندگي آنها يكنواخت و مشابه نيست ، ميزان ريزشهاي جوي به صورت باران و برف در 15%مساحت استان (نواحي شمال و شمال غربي )آن نسبتا زياد است به طوري كه در برخي مناطق مجاور استان گلستان ، ميزان بارندگي گاه به بيش از 700 ميليمتردر سال مي رسد . ميانگين بارندگي سالانه اين ناحيه يبن 300 تا400 ميليمتر تغيير مي كند ولي در مناطق جنوبي ، شرقي و مركزي كه بيش از 85% مساحت خراسان را شامل مي شود ميزان بارندگي در اين مناطق تقريبا معادل 150 ميليمتر است .
تنوع آب و هوايي استان عبارت است از :
آب و هواي سرد كوهستاني و نيمه صحرايي سرد در شمال و شمال غرب
آب و هواي معتدل كوهستاني در مناطقي از شمال و شمال غرب و مركز
آب و هواي نيمه صحرايي ملايم در شمال شرق ، مركز و مناطقي از غرب و نيز مناطق كوهستاني جنوب
آب و هواي گرم صحرايي فراگير مناطق مركزي به طرف جنوب وجنوب غرب

مردم

تعداد کل جمعیت استان بر اساس آمار سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۸۵ تعداد ۵,۵۹۳,۰۷۹ نفر بوده است.

راه های دسترسی:

مسیر هوایی :
فرودگاه بين المللي هاشمي نژاد مشهد
فرودگاه داخلي سبزوار
فرودگاه ( مرز هوايي ) سرخس

مسیرهای پروازی مستقیم:

مسیر زمینی :

مسیر ریلی:

مسیر آبی:
 

جاذبه های گردشگری استان:

جاذبه ‌های طبیعی

منطقه ييلاقي شانديز، منطقه تفريحي طرقبه، پارك ملي تندوره، چشم اندازهاي جنگلي استان، منطقه
حفاظت شده ميان دشت، مراتع زيبا و انبوه كه در برگيرنده سكونت گاههاي عشايري منطقه است،
منطقه حفاظت شده سالوگ، منطقه حفاظت شده سراني، منطقه حفاظت شده اسفراين، كوير سبزوار

دریاچه بزنگان ،سد طرق،سد زری،پارک ملی تنوره،منطقه کوه سنکی،منطقه وکیل‌آباد،منطقه اخلومد ،منطقه طرقبه ،غارمغان ،غارکارده ،غارزری،غارهندل‌آباد، غارمزدوران،چشمه گراب،چشمه شاهان،آبشار اخلومد،

جاذبه‌ های تاریخی فرهنگی

مدرسه پريزاد، مدرسه دودر، بقعه خواجه ربيع، بقعه گنبد سبز، آرامگاه نادرشاه افشار، مصلای مشهد، طرقبه، شانديز، پارک وكيل آباد، كوه سنگي، بند گلستان، خواجه اباصلت، خواجه مراد و مقبره گوهرتاج (مشهد)، مسجد پامنار، آرامگاه ملاهادی سبزواری، مناره خسروگرد، رباط مهر، آرامگاه سيد حسن غزنوي و مسجد جامع (سبزوار)، گنبد هارونيه و آرامگاه فردوسی (توس)، كتيبه نادری، عمارت خورشيد، ارغون شاه و مسجد كبود گنبد در كلات نادری، شهر عتيق، تپه بام و مدرسه عرضه (قوچان)، آرامگاه شاه قاسم انوار و مقبره شيخ احمد جامي (تربت جام )، برج كرات (تايباد)، باغ گلشن (طبس)، ارگ كلاه فرنگی، درياچه گل بی بی و آرامگاه بابا لقمان (سرخس)، قدمگاه رباط عباسی و آرامگاه های عطار، كمال الملک و خيام (نيشابور)، برج عل ي آباد، مناره فيروزآباد، باغ مزار و آرامگاه مدرس (كاشمر) و مقبره شيخ حيدر و مسجد ملك (تربت حيدريه).