تاریخچه

همدان، اولین پایتخت نخستین شاهنشاهی در ایران در ۲۷۰۰ تا ۲۵۵۰ سال پیش بوده است .این شهر را نخستین شاه ماد بنیان نهاد و آن را در زبان ایرانیان دوران مادها هگمتانه به معنی «جای گرد آمدگان» نامیدند. همدان پایتخت تابستانی شاهان هخامنشی و اشکانی نیز بوده است .نام هگمتانه به مرور زمان در دوران ساسانیان به اَهمتان، اَهمدان و سپس به همدان دگرگون شده است. آثار مکشوفه از محوطه باستانی هگمتانه و نیز کتیبه های گنج نامه آثاری از آن زمان می باشند.
مهاجرت‌ اقوام آریایی نژاد ماد از حدود ۳۵۰۰ سال پیش به منطقه غرب ایران و محدوده فعلی استان همدان به تدریج منجر به شکل گیری نخستین حکومت فراگیر به مرکزیت هگمتانه (همدان) در فلات قاره ایران گشت. بر اساس نوشته های هرودوت مورخ یونانی به دستور دیاکو نخستین پادشاه ماد در هگمتانه (همدان) پایتخت آنان استحکامات عظیمی شامل ۷ دژ مشهور به هفت ‌حصار و کاخ های شاهی برپا شد. بیشتر پژوهندگان علوم تاریخ و باستان شناسی بر این باورند که تپه و بناهای امروزی هگمتانه در دل شهر همدان، برجای مانده بقایای همین تأسیسات می باشند.
از دوره هخامنشیان علاوه بر سنگ نوشته های میخی گنجنامه همدان تعداد قابل توجهی اشیا زرین و سیمین و نیز بقایای کاخهای سنگی به یادگار مانده است .از دوره های سلوکی و اشکانی در همدان گورستان پارتی برجای است. در دوره ساسانی شهر همدان یکی از ضرابخانه های این حکومت بوده و سکه های متعددی از این دوره در دست می باشد.
اعراب در یورش به ایران گشودن همدان را به سال ۶۴۵ میلادی پس از فتح نهاوند بزرگ‌ترین پیروزی خود بر ساسانیان شمرده اند . تازش مغولان به همدان طی سالهای ۶۱۸ و ۶۲۱ آنجا را همچون دیگر شهرهای آباد و بزرگ ایران زمین یکسره دستخوش ویرانی ساخت. بیشتر مردم در دفاع قهرمانانه جان خود را باختند و بعداً شهرکی در حومه شمالی شهر بنام همدان نو، پا گرفت. در عهد ایلخانان این شهر تا حدی اهمیت سابق را باز یافت.در زمان وزارت خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی این شهر از توجهات آن وزیر بهسازگر و دانشمند برخوردار شد، اما در دوره‌های تیموری و ترکان باز از تهاجمات برکنار نماند.
احمد پاشا عثمانی حکمران بغداد این شهر را به طرز وحشیانه ای تسخیر کرد. هشت سال بعد نادر شاه افشار همدان را از تصرف عثمانی‌ها درآورد .در دورة زندیه همدان در دست امیران آن خاندان می گردید و ظهور طایفه قراگوزلوها در عرصه سپاهیگیری و صیانت در همدان از آثار همین دوره است. در دوران قاجاریه رونق تجارتی شهر طی عصر قاجاریه بر حسب موقعیت سیاسی و جغرافیایی آن تا حدی بازگشت.

مردم

جمعیت همدان بر اساس سرشماری سال 1385 خورشیدی برابر با ۴۷۳٬۱۴۹ نفر بوده است.
گویش اکثریت مردم شهر همدان، فارسی با لهجه همدانی است. زبان ترکی آذربایجانی نیز دز برخی نقاط این شهر به کار گرفته می شود و برای بیشتر ساکنین این شهر مفهوم است.

جغرافیا

آب و هوای همدان سرد است و در فصل زمستان زمین پوشیده از برف می‌شود. تابستان همدان معتدل و زمستان طولانی و سرد و برفی است. همچنین کمترین دمای ثبت شده در شهر همدان ۴۳- درجه‌است که در زمستان سال ۱۳۴۲ ثبت گردیده و از این حیث در ایران رکورد دار است.
بطور کلی همدان یک شهر کوهپایه ای است که فعالیت های شهرسازی و تمرکز منازل مسکونی در آن بیشتر مربوط به مناطقی است که شیب دامنه های کوهپایه ای آن زیاد نبوده و از لحاظ توپوگرافی، شرایط ملایمی دارند . بلندترین نقطه شهرستان همدان در قله الوند با ارتفاع 3584 متر و پست ترین نقطه آن زمین های عمر آباد با ارتفاع 1600 متر است، که محل خروج رود قره چای می‌‌باشد. متوسط ارتفاع این شهرستان نیز از سطح دریا حدود 1820 متر است.
راه اصلی تهران – همدان به درازای ۳۴۱ کیلومتر که از قزوین می‌گذرد و ۲۰۰ کیلومتر آن آزادراه و بزرگراه است.بزرگراه تهران- همدان که از ساوه می‌گذرد. بزرگراه تهران -خسروی که همدان در کیلومتر ۳۷۵ این مسیر از سوی تهران قرار دارد. راه اصلی تهران – سنندج که همدان در ۳۴۳ کیلومتری این مسیر قرار دارد. راه اصلی سنندج – همدان به طول ۱۸۲ کیلومتر، راه اصلی تبریز-زنجان – همدان- اهواز به طول ۲۷۵ کیلومتر، بزرگراه همدان -ملایر به طول ۷۵ کیلومتر

جاذبه ها

مقبره بوعلی سینا، آرامگاه باباطاهر، برج قربان، گنبد علویان، شیر سنگی، غار علیصدر ، تله کابین گنجنامه، دریاچه و مجتمع عباس آباد، آبشار گنجنامه، پیست اسکی تاریک دره، باغهای مصفای دامنه الوند به ویژه دره های عباس آباد، حیدره و امامزاده کوه، دریاچه سد اکباتان،
امامزاده عبدالله، امامزاده یحیی، امامزاده حسین، امامزاده اسماعیل(امامزاده کوه)، امامزاده هادی ابن علی، امامزاده اسماعیل، امامزاده اهل بن علی. مقبره باستانی امامزاده اظهر، مقبرهٔ باستانی امامزاده هود.
موزه باستانی تپه هگمتانه، موزه تاریخ طبیعی همدان ، موزه بوعلی سینا همدان، موزه مردم شناسی حمام قلعه همدان، باغ موزه دفاع مقدس.

صنایع دستی و سوغاتی ها

صنایع چرمسازی, قالیبافی و گلیم بافی، سفال سازی و سرامیک لالجین، منبت کاری روی چوب، معرق کاری روی چوب، مسگری و قلم زنی روی مس، طلا سازی، ملیله نقره، طلا کوبی و نقره کوبی

خوراکی ها

انگشت پیچ، سیر تند، شیر شیره، قیسی، مویز، شیره انگور، کماج، حلوا زرده، گردو، مربای پوست پسته. دارتول، باسلق، شیرمال، معجون، مربای گل رز، نان قندی، کاک


شهرهای خواهر خوانده

کولاب, تاجیکستان