تاریخچه

استان همدان یکی از مناطق تاریخی ایران و از قدیمی ترین کانون های تمدن به شمار می رود. آثار تاریخی موجود در این استان قدمت و کهن سالی آن را نشان می دهد. شهر پر جاذبه و دیدنی، تاریخی و توریستی همدان قدمتی بیش از 3 هزار سال دارد و هرودت مورخ معروف یونانی مبنای این شهر را به دیااکو، نخستین شهریار ماد نسبت می دهد. در آن زمان همدان را به نام هگمتانه (محل اجتماع) و سپس اکباتان می نامیدند. در سال 550 ق. م این شهر به دست کوروش، پادشاه هخامنشی به تصرف در آمد و در دوران هخامنشی، اسکندر، اشکانیان و ساسانیان از شهر همدان به عنوان پایتخت تابستانی استفاده می کردند. در دهه دوم هجرت و پس از فتح نهاوند، مردم استان به دین مبین اسلام تشرف پیدا کردند.

جغرافیای سیاسی

مساحت استان همدان در حدود 19،368 کیلومتر مربع بوده و 1.1 درصد از مساحت کل کشور را در بر گرفته است و از این نظر 23مین استان کشور می باشد. استان همدان از شمال به استان زنجان و قزوین ، از جنوب به استان لرستان ، از مشرق به استان مرکزی و از مغرب به استانهای کرمانشاه و کردستان محدود می شود . و بین مدار های (33 درجه و 59 دقیقه ) تا (35 درجه و 48 دقیقه ) عرض شمالی از خط استوا و ( 47 درجه و 34 دقیقه ) تا (49 درجه و 36 دقیقه ) طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است .

شهرستان های استان عبارتند از:
رزن، کبودرآهنگ، بهار، اسد آباد، بهار، تویسرکان، نهاوند، ملایر، همدان

جغرافیای طبیعی

استان همدان منطقه‌‌ای است مرتفع. کوهستان الوند که از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است جزو پیشکوه های داخلی زاگرس است. استان همدان از نعمت رودخانه و چشمه سار های فراوان بهره مند می باشد که مهمترین آنها رودخانه گاماسیاب نام دارد که یکی از بلندترین رودخانه های کشور محسوب می گردد که از دره های جنوبی کوه الوند و سراب گاماسیاب سرچشمه گرفته و تا باتلاق های هورالعظیم در استان خوزستان پیش می رود.
استان همدان دارای زمستان های سرد و پر برف و تابستان های معتدل می باشد.
کوه الوند در جنوب و غرب شهر همدان قرار گرفته و توده ای از سنگ گرانیت است، از سنگ های آن در صنعت ساختمان سازی استفاده می‌شود. در ناحیه شمال شرقی و شرق ارتفاعات الوند در میان کوه الوند و کوه گرین اراضی پست و دشت های هموار استان قرار دارد. دشت های وسیع شمال و شمال شرقی استان در مسیر بادهای شدید است. توده های هوا به راحتی این نواحی را تحت تأثیر قرار می دهد. استقرار این دشت ها در مجاورت نواحی مرتفع و کوهستانی باعث وزش بادهای شدیدی در سطح استان می‌شود؛ به همین دلیل استان همدان از مناطق باد خیز کشور به شمار می آید و اغلب شهرهای استان همدان در ارتفاعات واقع شده اند. متوسط سرعت باد در استان همدان ۴ متر در ثانیه گزارش شده است.
از دیگر عوامل مؤثر در شرایط جوی این استان یکی دوری آن از دریا و دیگری جریان های پر فشار هوای سرد شمالی و غربی است. به طور کلی مناطق مرتفع استان آب و هوای سرد کوهستانی دارد و مناطق جنوبی آن - ملایر و نهاوند - دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است.
استان همدان با ۱۴۳ روز یخبندان در سال یکی از سردترین استانهای کشور است. سردترین ماه های سال، دی، بهمن، اسفند و گاهی فروردین است.
با توجه به شرایط اقلیمی مناسب ترین زمان برای مسافرت به همدان، از اواخر اردیبهشت تا اواخر مهرماه است. در این مدت علاوه بر زیبایی و سر سبزی های پراکنده در سراسر استان همدان تابش آفتاب و درجه حرارت بسیار مطلوب است. زمان مذکور فرصت مناسبی است تا ایرانگردان علاقه مند به استان همدان از تعطیلات تابستانی خود بیشترین بهره را بگیرند. اگر کسانی قصد استفاده از برف برای ورزش اسکی و سایر ورزش های زمستانی را داشته باشند، فصل زمستان بسیار مناسب است؛ به ویژه آن که امکانات ورزش اسکی و کوه نوردی زمستانی در دامنه های الوند فراهم است.

مردم

برپایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت استان همدان در این سال بالغ بر 1،703،267 نفر بوده که 2.4 درصد از جمعیت کل ایران را به خود اختصاص داده‌ است و از این نظر 15مین استان پرجمعیت کشور محسوب می شود.
در استان همدان زبان ها و گویش های گوناگونی رایج است که فارسی، ترکی، لری و لکی و کردی از مهم ترین آن ها به شمار می روند. در شمال و غرب استان به زبان ترکی آذری، در مرکز استان (شهر همدان) به زبان فارسی و ترکی آذری، در جنوب استان به زبان های لری و لکی و در غرب و شمال غرب استان به زبان کردی تکلم می‌شود.

راه های دسترسی:

مسیر هوایی :
مسیرهای پروازی مستقیم:
مسیر زمینی :
مسیر ریلی:
مسیر آبی:
 

جاذبه های گردشگری استان:

جاذبه ‌های طبیعی
جاذبه‌ های تاریخی فرهنگی

غار علی صدر، مجسمه شیر سنگی، شهر باستانی هگمتانه، کتیبه های گنج نامه، گنبد علویان، برج قربان، مسجد جامع همدان، آرامگاه استر و مردخای، امامزاده حیقوق، آرامگاه بوعلی سینا، آرامگاه عارف قزوینی، آرامگاه بابا طاهر، ارگ باستانی نوشیجان ملایر، پارک سیفیه ملایر، آرامگاه میررضی‌الدین، سد اکباتان، تپه عباس آباد، حمام حاج آقا تراب، قلعه یزدگرد ملایر، قلعه انوج ملایر، شهر زیر زمینی سامن ملایر، آتشکده بهرام، تپه باستانی گونسپان ملایر، غار سراب، غار سوباشی، غار قلی آباد، روستای سیمین ابرودر (همدان)، امامزاده خاتون، قلعهٔ باشقورتاران، قلعهٔ طوراقیه، قلعه سراب، روستای سراب، روستای آللان، کوهستان قلی آباد، آرامگاه حضرت یوشع بن نوح پیامبر یهود (ملایر)، کوهستان بوقاطی، حمام اعظم، سد کبودرآهنگ، ستون سلوکی، سراب گیان، تپه گیان، آتشکده گره چقا، دژ گوراب ملایر، مسجد جامع نهاوند، تپه باباقاسم، کوه گرین، سراب گنکاور کهنه، سراب فارسبان، سراب ملوسان، سراب گاماسیاب، امامزاده ابراهیم، امامزاده محمد، معبد لائودیسه، تپه ابوذر، کوه آردوشان، مقبره باباپیره، پیل لاغه، پیست اسکی تاریک دره، شهر لالجین، دشت بهار، مار چهل دم، موزه بوعلی، موزه تاریخ طبیعی همدان، موزه هگمتانه، موزه جامع نظری، گور اسکندر، مسجد شاه طهماسب، کاروانسرای فرسفج، امامزاده یحیی، امامزاده محسن، امامزاده اظهر درجزین، مسجد پیغمبر، مسجد میرزاتقی، دره مرادبیگ، کلیسای همدان.