تاریخچه

با آغاز سده بیستم میلادی، اماکن باستانی در گیلان ، مانند تپه مارلیک (نزدیکی دره گوهر دشت)، مورد توجه ویژه باستان شناسان قرار گرفت. در حفاری های انجام شده در تپه مارلیک (که قدمتی ۳۰۰۰ ساله دارد) ظروف سفالین، مجسمه های کوچک از طلا، نقره و برنز و اسلحه های برنزی کشف شد. همچنین کاوش های که طی سالهای ۱۹۶۱-۱۹۶۲ میلادی انجام گرفت، به کشف آرامگاهی پادشاهی انجامید. کلکسیون قابل توجهی از جواهرات نیز از این آرامگاه‌ به دست آمد. طرز ساخت این اشیا و وفور طلا و نقره در این آثار باستانی، خبر از خبرگی سازندگان و ثروتمندی مردمان گیلان میدهد.
به نظر می رسد که گیله ها حدود ۲۰۰۰ سال پیش وارد ساحل جنوبی دریای خزر شدند و همراه با دیلمیان در کرانه شرقی سفید رود سکنی گزیدند. در هجوم اعراب گیلان به اشغال آنان در نیامد. پس از پیروزی عرب های مسلمان بر ایرانیان، گیلان به مأمن علویان تبدیل شد. دیلمیان نیز که در مخالفت با خلفای عباسی در حدود دو قرن در کوهستان ها پناه گرفته بودند، به مرور با علویان متحد شدند. در حدود سال ۲۹۰ هجری قمری، مردم گیلان و دیلم کم کم به مذهب علویان روی آوردند و در گسترش آن نیز کوشش بسیار کردند. گیلان، تنها منطقه ای در ایران بود که در دوره حکومت مغول، وقتی همه کشور واقعا مستقل مانده بود. فاتحان مغول در قرن هفتم، ارتشی بزرگ را برای تصرف ایران فرستادند. اما به دلیل راه های سخت گیلان، تا اوایل سده هشتم هجری قمری بر این بخش از ایران دست نیافتند.
گیلانیان در به قدرت رسیدن صفویان نقش مهمی ایفا کردند. شاه اسماعیل صفوی، بنیانگذار سلسله صفوی، به گیلان پناه آورد، در آنجا شش سال ماند، قبل از این که فروپاشی امپراتوری آق قویونلو، که به او فرصتی که دنبال اش بود تا تخت پادشاهی ایران را در سال ۹۰۵ شمسی تصاحب کند را داد. در زمان سلطنت شاه عباس اول، گیلان استقلال خود را از دست داد.
نادرشاه افشار که علاقه‌‌ای وافر به افزایش قدرت نیروی دریایی ایران داشت، چندین کارگاه کشتی سازی در این استان، به ویژه در لنگرود، تأسیس کرد. پیش از روی کار آمدن‌ نادر، روس ها نخستین حملات خود را به ایران آغاز کردند. در سال ۱۰۷۱ هجری قمری، شماری از قزاقان روس به قصد غارت گیلان، با چند کشتی به ساحل گیلان حمله کردند و در برخی از مناطق آن دست به چپاول زدند. در سال ۱۱۳۶ هجری قمری، قوای روسیه به دستور پتر کبیر به گیلان حمله برد و رشت را تا سال ۱۱۴۵ هجری قمری در اشغال خود نگه داشت. در آن تاریخ، عهدنامه ای میان ایران و روس بسته شد که براساس آن، نواحی جنوبی رودخانه کورا به ایران باز پس داده شد. گیلک ها در پیروزی انقلاب مشروطیت نیز سهمی عمده داشتند. نقش مردم گیلان در نهضت میرزا کوچک خان جنگلی نیز از نمونه های درخشان تاریخ این سرزمین است.

جغرافیای سیاسی

مساحت استان گیلان در حدود 14،042 کیلومتر مربع بوده و 0.8 درصد از مساحت کل کشور را در بر گرفته است و از این نظر 28مین استان کشور می باشد.
استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور آذربایجان، از جنوب به استان زنجان و قزوین و رشته کوه های البرز، از شرق به استان مازندران و از غرب و شمال غربی به استان اردبیل محدود است.
این استان بین ۳۶ درجه و ۳۶ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۲۷ دقیقهٔ عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۲۵ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد.

شهرستان های استان عبارتند از:
آستارا، تالش، رضوانشهر، ماسال، بندر انزلی، صومعه سرا، فومن، شفت، رشت، آستانه اشرفیه، لاهیجان، لنگرود ، املش، سیاهکل، رودسر، رودبار

جغرافیای طبیعی

استان گیلان از استان های شمالی کشور است و اقلیم آن تحت تاثیر دریای خزر می باشد. ناهمواری های آن از غرب به شرق شامل: تالش، ماسوله، پشته کوه و رشته کوه البرز است که از سه بخش غربی، مرکزی و شرقی تشکیل شده است. البرز غربی مانند حصاری استان گیلان را در بر گرفته است و بلندترین قله آن فک یا دلفک (آشیانه عقاب) نام دارد. گیلان، جز از طریق دره منجیل، راه زمینی دیگری به فلات ایران ندارد. گیلان، از طریق چابکسر با استان مازندران و از طریق آستارا با جمهوری آذربایجان، راه زمینی دارد.
جلگه های استان گیلان در میان دریا و کوهستان، تا ارتفاع یکصد متری سطح دریا، گسترده اند. مساحت این جلگه ها به بیش از پنج هزار کیلومتر مربع (نزدیک به یک سوم زمین های استان) می رسد. این زمین ها به سه قسمت عمده‌ تالش، گیلان غربی و گیلان شرقی تقسیم می‌شوند.
اقلیم سرزمین گیلان به آب و هوای معتدل خزری معروف است. کوهستان تالش با جهت شمالی، ‌ جنوبی و کوهستان البرز با امتداد غربی - شرقی، ‌ مانند سدی از عبور بخار آب دریای مازندران و بادهای مرطوب شمال غربی به داخل ایران جلوگیری می کند و به علت ارتفاع زیاد، موجب بارندگی های فراوان در استان گیلان می‌شود. تبخیر فراوان دریای مازندران ضمن افزایش رطوبت هوا (به ویژه در ماه های گرم سال تا ۹۳ درصد)، به تعدیل دمای هوا در تابستان و کاهش آن در زمستان، به ویژه در نواحی جلگه ای نزدیک به دریا، می انجامد. از این رو، یخبندان زمستانی در نزدیکی کناره های دریا بسیار کم گزارش شده است. میزان بارندگی در استان گیلان به بادهای مرطوبی بستگی دارد که در زمستان از شمال غرب، در بهار از شرق و در تابستان و پاییز از غرب می وزند. این بادها، هوای مرطوب دریا را به سوی جلگه گیلان می رانند. این توده های هوایی بر اثر برخورد با توده های هوای مرطوبی که از سوی دریای مدیترانه به سوی فضای دریای مازندران می آیند، موجب بارندگی های فراوان و طولانی می‌شوند.

مردم

برپایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت استان گیلان در این سال بالغ بر 2،404،861 نفر بوده که 3.4 درصد از جمعیت کل ایران را به خود اختصاص داده‌ است و از این نظر دهمین استان پرجمعیت کشور محسوب می شود.
زبان گفتاری اکثر مردم گیلان، گیلکی است. نواحی غربی و شمال غربی گیلان، تالشی‌ زبان است. همچنین، در برخی نواحی، مانند آستارا و منجیل، از زبان ترکی آذربایجانی استفاده می‌شود.

راه های دسترسی:

مسیر هوایی :
مسیرهای پروازی مستقیم:
مسیر زمینی :
مسیر ریلی:
مسیر آبی:
 

جاذبه های گردشگری استان:

جاذبه ‌های طبیعی
جاذبه‌ های تاریخی فرهنگی

سواحل دریا در شهرهای رودسر، آستارا، بندر انزلی، کلاچای، چابکسر و کیاشهر
تالاب انزلی، تالاب بوجاق، تالاب خطيب گوران و کهنه گوراب فومن، مرداب بندر کياشهر، مرداب استيل آستارا، تالاب زيباي اميرکلايه لاهيجان
جنگل‌های لنگرود در لیلا کوه، جنگل‌های تالش، جنگل‌های لاهیجان و جنگل‌های دیلمان
آب‌های معدنی: چشمه آب گاز سنگرود (رودبار)، چشمه کلشتر رودبار، چشمه آب معدنی ماسوله، چشمه چشماگل، چشمه ماستخور (رودبار)، چشمه آب معدنی سجیران،
دریاچه ها: دریاچه خزر (بزرگ‌ترین دریاچه جهان)، دریاچه اصلی سد سفیدرود
ییلاقات: نواحی ییلاقی جواهردشت؛ ییلاق نواحی چابکسر، قاسم آباد، واجارگاه، کلاچای و رحیم‌آباد، ییلاق های واقع در مسیر دره رودخانه پل رود شهر کلاچای، ییلاق های دیلمان و اسپیلی؛ ییلاق های نواحی رودبار، ییلاق های تالش و آستارا؛ ییلاق های ماسال و شاندرمن. ییلاق تالش دولاب، ییلاق مریان، ییلاق سوباتان. نواحی ییلاقی آستارا
موزه میراث روستایی گیلان، موزه رشت
آبشار پره سره هشتپر، تالاب زيباي زربيجار
زيستگاه پرندگان مهاجر املش، تالاب سياه درويشان و نرگستان صومعه سرا