تاریخچه

غالب صاحب نظران نام قدیمی شهر را «آرتاویل» و از ریشه اوستایی می دانند. این نام از ترکیب دو کلمه «آرتا» (به معنی مقدس که در فارسی میانه تبدیل به «ارد» شده است و در کلماتی نظیر اردشیر آمده است) و «ویل» تشکیل شده است. امروزه در مناطق تالش نشین استان، هنوز هم به اردبیل، «آردویل» می گویند که معنی «شهر مقدس» را می دهد.
اردبیل در طول تاریخ، به نام های گوناگونی ازجمله «دارالارشاد»، «دارالملک»، «دارالعرفان»، «دارالامان» و «شهر مقدس» ملقب بوده است و در دوره های مختلف، مرکز ایالات آذربایجان بوده و به علت قرار داشتن در مسیر جاده ابریشم، از رونق اقتصادی بسیار خوبی، برخوردار بوده است.
اردبیل از شهرهای کهن ایران است که حدود 5000 سال قدمت دارد. در لوحه های گلی سومریان به صورت آرتا یا آراتتا ثبت گردیده است که خود قدمت شهر را تا 5000 سال می رساند. این شهر در زمان حکومت بنی امیه مرکز حکومت آذربایجان بوده است. این شهر در سال ۶۱۸ هجری مورد حمله مغولان قرار گرفت. در زمان تیموریان و صفویان، نهضت تشیع و جنبش های سیاسی ایران از این شهر برخاست. اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره نادرشاه و اوایل قاجار و به خصوص با ورود قشون روسیه به ایران و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد. این شهر پس از جدا شدن استان اردبیل از آذربایجان شرقی در ۲۴ فروردین ۱۳۷۲ به مرکز استان تبدیل شد.

از آثار تاریخی اردبیل که برخی به دوره پیش از اسلام می رسد، می توان از دهکده آتشگاه، شهر هیر، شهریور، و مسجد جامع اردبیل که در قدیم آتشکده بوده است، نام برد. با توجه به این که این مسجد، بزرگترین و قدیمیترین مسجد اردبیل است، احتمال می رود یکی از واحدهای آن، کتابخانه بوده، ولی در تاریخ اردبیل اشاره ای به آن نشده است.
بسیاری از مؤلفان دوره اسلامی، بنای شهر اردبیل را به فیروز، پادشاه ساسانی نسبت می دهند و می نویسند که اردبیل به دستور این پادشاه، که در سده پنجم میلادی می زیست، ساخته شده است. اما تاریخ اردبیل خیلی قدیمی تر از زمان فیروز ساسانی است. زیرا که فیروز در سال 459 میلادی به سلطنت رسیده است و ۳۴ سال قبل از این تاریخ، بهرام پنجم ملقب به بهرام گور در مقابل حمله هیاتله از راه اردبیل به آمل و گرگان و سپس به خراسان رفته و در آنجا، خاقان هیاتله را کشته است.
در زمان فیروز به دلیل حمله طوایف شمال (هون ها) ویران گردید و به دستور فیروز، آباد گردید و برج و بارو درآن ساخته گردید و از این رو بنای آن را به فیروز نسبت می دهند.
در داستان سیاوش در شاهنامه فردوسی نیز نام اردبیل آمده بود.
در قرن ششم قبل از میلاد زرتشت پیامبر بزرگ ایران ظهور کرد و بنا به روایت اوستا، کتاب یسنا در بالای کوه سبلان بر او نازل شده است.
شهر اردبیل به علت نزدیکی به قفقاز و گرجستان و ارمنستان، جایگاه ویژه‌ای داشت به طوری که در زمان جنگ های ایران و روس در عهد قاجار، اردبیل مرکز استقرار نیرو و ستاد عملیات سپاه ایران در برابر طوایف شمال بوده است.

آب و هوای اردبیل

شهرستان اردبیل دارای چهار اقلیم مدیترانه ای گرم، مدیترانه ای معتدل، کوهستانی سرد و معتدل است. این شهرستان به عنوان یکی از مناطق سردسیر ایران و استان بین پنج تا هشت ماه از سال سرد است. بارندگی نیز در تمام فصول وجود دارد، ولی شدت آن در بهار و پاییز بیشتر است. براساس گزارش ایستگاه هواشناسی اردبیل، متوسط بارندگی این شهر برابر 318.4 میلیمتر گزارش شده است. این شهرستان دارای زمستان های بسیار سرد و تابستان های معتدل است. متوسط درجه حرارت آن در حدود هفت درجه سانتیگراد است. وجود کوهستان های سبلان، طالش و بزغوش، تأثیر بخار های دریای خزر و بادهای سرد شمالی و وجود جنگل های شمال و شرق آن در میزان بارندگی و نوسان دمای شهرستان اردبیل بسیار مؤثر است.

جاذبه های اردبیل

آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی و مسجد جامع اردبیل از بناهای تاریخی این شهر به شمار می روند. از جاذبه های طبیعی این شهر دریاچه شورابیل و بقعه شیخ جبراییل در داخل شهر و دریاچه نئور، جنگل فندقلو، و پیکره سنگی بابا داوود عنبران و شهر توریستی سرعین در نزدیکی این شهر می باشد.

از دیگر آب های معدنی که اغلب مزین به زیبایی های بی نظیر طبیعی می باشند عبارتند از: سردابه، قطورسویی، دودو، مشه سویی، شابیل، قینرجه، ویلادره، خلخال سویی و... همچنین آبشارها و عوارض طبیعی دیدنی مانند آبشار شورشورنه عنبران، آبشار نره گر در روستای اسبوی خلخال، آبشار سردابه، دریاچه واقع در قله سلطان سبلان، روستای زیبای نمهیل و سواحل رود قزل اوزن، جاده فوق العاده زیبای خلخال به اسالم، مراتع وسیع دامنه سبلان و

هتل های اردبیل

اردبیل به واسطه داشتن مناظر بی نظیر طبیعی، شاید به جرات بتوان گفت رتبه نخست گردشگری در ایران را دارا می باشد. اردبیل و سرعین به واسطه پذیرش گردشگر، میزبان مسافران تابستانی و زمستانی می باشد. در تابستان استفاده از مناطق خوش آب و هوای اردبیل و در پاییز و زمستان به واسطه دارا بودن پیست اسکی آلوارس و آبگرم های معدنی سرعین میزبان مسافران می باشد. لذا هتل های زیر در خدمت میهمانان می باشد:

مجتمع توریستی کوثر اردبیل، هتل مهدی اردبیل، هتل سبلان اردبیل، هتل شورابیل اردبیل، هتل نگین اردبیل، هتل دریا اردبیل، هتل شیخ صفی اردبیل، هتل لاله سرعین، هتل آپارتمان اترک سرعین، هتل آپارتمان سپید سرعین، هتل آپارتمان دنیز سرعین، هتل آپارتمان فانوس سرعین، هتل آپارتمان آنا، هتل آپارتمان تخت طاووس، هتل قصر سرعین

صنایع دستی و سوغات ها

اردبیل به واسطه داشتن تاریخ کهن در ادوار مختلف و تکامل در این دوره ها صنایع دستی مختلفی را در جهت نیاز به ان به تکامل رسانده و به جوامع مختلف معرفی و صادر نموده است. به وضوح می توان اوج این شکوه را در دوره صفویه جستجو نمود که بایستی این شکوه را به نام مکتب اردبیل ثبت نمود.
آبگینه، بافته و نساجی سنتی، رودوزی های سنتی، سفال و سرامیک سنتی، صنایع دستی تلفیقی، صنایع دستی چرمی، صنایع دستی چوبی و حصیری، صنایع دستی سنگی، نمد مالی، گلیم بافی(عنبران).

غذاهای سنتی

از غذاهای سنتی اردبیل می توان به آش اوماج، آش دوغ، آش شیر، آش یارما، بزباش، پیچاق قیمه، تاس کباب، تر حلوا، ترشی قرمه، چیغیرتما، حلوای زرد، حلوای زنجبیل، خشیل، خورشت قاتق، ساج ایچی، سوغان سو، قرمه سبزی، قویماق، قیساوا، قیقاناق، کوفته، لونگی و هرا اشاره کرد. آش دوغ (آیران آشی) مهمترین غذای سنتی اردبیل است و به عنوان غذای سنتی جهانی شناخته شده است.