تاریخچه

اراک در گذشته سلطان‌آباد نام داشت. چون یکی از اهداف بنای شهر، ایجاد مرکزی نظامی وقلعه‌ای جنگی در بین بخشهای، فراهان، دولاخور، کزاز، سربند، چرا و کاپله با چاپلق بوده‌است، نخست نام شهر یا قلعه نوبنیاد «قلعه سلطان آبادٍ» بوده‌است که پس از چندی واژه «قلعه» حذف گردیده و فقط با نام سلطان آباد نامیده می‌شد.در قرون اولیه اسلامی پس از تسلط بر حکومت ساسانیان تیسفون و دیگر بخشهایی از ایران که اطراف پایتخت ساسانی بودند یعنی نواحی بین دو رود دجله و فرات را عراق نام نهادند و در قرن دوم اسلامی هم ناحیه بین همدان، ری و اصفهان را عراق عجم می‌نامیدند. بمرور زمان «سلطان آباد عراق» به شهر عراق تبدیل گردیده تمام اسناد موجود تا سال ۱۳۱۷ خورشیدی که در دست است نام این شهر عراق بوده‌است. این شهر در دوره رضاشاه اراک نام گرفت. برای واژه «اراک» معانی گوناگونی ذکر گردیده‌است که تعدادی از آن‌ها عبارت‌اند از: پایتخت، باغستان، نخلستان و شهرستان. در دوره رضا شاه مجددا نام قدیمی را برگرداندند همانطور که میسان(میشان)بصره(پسراه) و ده‌ها نام دیگر ریشه فارسی آنها مشخص گردید
شهر اراک از نظر تاریخی نسبت به سایر شهرهای استان از قدمت چندانی برخوردار نیست. زمان احداث شهر اراک به دوره قاجار و سلطنت فتحعلی شاه می‌رسد. در اوایل سلطنت قاجار در عراق عجم بعلت وسعت زیاد و جمعیت فراوان همواره ناامنی و اختلافات محلی بروز می‌کرد و این امر از لحاظ سیاسی و اقتصادی برای حکومت مرکزی مشکل ایجاد می‌کرد. در زمان فتحعلی شاه قشونی به نام عراق تشکیل گردید و فتحعلی شاه به فکر سربازگیری از مردم این سامان افتاد. یوسف خان گرجی سپهدار لشکر عراق از فتحعلی شاه تقاضا نمود که برای مرکز قشون عراق عجم قلعه‌ای نظامی احداث کند. به همین جهت تأسیس ساختمان اولیه شهر به‌صورت قلعه‌ای به نام سلطان آباد، شروع و در سال ۱۲۳۱ هجری(۱۸۰۸ میلادی) به پایان رسید. اراک از معدود شهرهای ایران است که طبق نقشه ساخته شده. تریزر، مهندس فرانسوی که به همراه ژنرال گاردان از سوی ناپلئون به ایران آمده بود، اراک را مطابق شهر نیس فرانسه طراحی کرد. چنانچه بازاری به شکل صلیب یادگاری از اعتقادات اوست.

جغرافیا

آب و هوای اراک خصوصیات اقلیمی فلات مرکزی ایران را داراست با زمستان‌های سرد و مرطوب و تابستان‌های گرم و خشک کوههای اطراف اراک و دریاچه میقان و دشت فراهان در آب و هوای این منطقه اثر کرده و ویژگیهای به آن بخشیده ‌است.ابرها و جریانات غربی در پاییز و زمستان بیشتر رطوبت خود را در ارتفاعات مغرب منطقه به خصوص رشته زاگرس از دست می‌دهد یک جبهه هوای سرد که در زمستان هوای اراک را اشغال می‌کند و بر اثر ارتفاعات اطراف وشاید فشار زیادی که دریاچه میقان ایجاد می‌کند مدت زیادی میهمان این منطقه خواهد بود.

مردم

جمعیت اراک بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۳۸٬۳۳۸ نفر بوده است.جمعیت اراک در اوایل دهه 40 که سرآغاز موج دوم توسعه صنعت(صنایع ماشینی و کارخانه‌ای) است حدود ۶۰ هزار نفر بوده‌است که در چهار دهه گذشته بامتوسط رشد ۸.۳درصد به حدود نیم میلیون نفر در دهه ۸۰ افزایش یافته‌است.جمعیت اراک طی چهار دهه ‌گذشته حدودا ۱۰ برابر شده‌ است، این در حالی‌ است با نرخ رشد ۴ درصدی کشور در اوایل دهه ۶۰ جمعیت باید در هر ۱۷ سال یکبار دو برابر شود.
اهالی اراک عمدتا به فارسی و لهجه اراکی در بخش‌هایی به گویش وفسی صحبت می‌کنند.

جاذبه ها

بازار اراک، بنای تاریخی مدرسه سپهدار، بنای تاریخی حمام چهارفصل، مسجد جامع اراک، شهر زیرزمینی ذلف آباد، بنای تاریخی پیر مرادآباد، روستای ساروق انجدان، امامزاده شاهزاده حسین، مرقد شاهزاده محمد عابد، آتشکده برزوی راهگرد، بنای تاریخی کاروانسرای اراک، امامزاده ابراهیم (اراک)، امامزاده حوا خاتون، امامزاده هفتاد و دوتن ساروق، امامزاده سهل ابن علی، منزل حاج سامان طلعتی، منزل اعیانی خاکباز، پل دو آب اراک، برج شیشه اراک، قلعه حاج وکیل، ارگ حکومتی اراک

صنایع دستی و سوغاتی ها

قالی بافی ،گیوه دست دوز ، ترخینه، باسلوق، کشمش سبز، صابون محلی، شیره انگور، فتیر

شهرهای خواهرخوانده

قراغندی ٬ قزاقستان